|
DSWS : DSWS/TR : Haber ve Analiz
Yazıcıya hazırla
Ford’un ve GM’nin borçları çürük tahvil seviyesine indi
Nick Beams
21 Mayıs 2005
İngilizce’den çeviri (9 Mayıs 2005)
Yirminci yüzyılda Amerikan sanayi kapitalizminin egemenliğinin en güçlü sembolünü seçmek gerekse, Ford, General Motors ve International Business Machines’i (IBM) göz ardı etmek zor olurdu.
Ford, 1920’li yıllarda Amerikan sanayinin büyümesinin temeli haline gelen ve savaş sonrası hızlı ekonomik büyüme sırasında dünya ekonomisinde yaşanan en uzun büyüme dönemine temel oluşturan montaj hattı sistemine öncülük etti.
General Motors çok sayıda bölüme dayalı yönetim sistemiyle büyük boyutlu kurumsal örgütlenmenin standardını oluşturarak dünyanın en büyük üretici şirketi haline geldi.
IBM, II. Dünya Savaşı sonrasında bilgisayar sektörünün yükselişinin merkezinde yer aldı. Şirketin sağladığı üstünlük o derece büyüktü ki, sektör neredeyse onunla özdeşleştirildi. Stanley Kubrick 1968’de 2001: Uzay Yolu Macerası(2001: A Space Odyssey) adlı filmini çektiği sırada, filmde yer alan her şeye kadir süper bilgisayara, alfabede IBM’i oluşturan harflerden bir önceki harfler olan HAL adını vermekten daha iyi bir yol bulamadı.
Şimdilerde, yirminci yüzyıl kapitalizminin bu üç devi, sadece kendi düşüşlerini değil fakat daha geniş planda bir bütün olarak Amerikan kapitalizminin çürüyüşünü simgeleyen bir kriz yaşıyorlar.
Geçen hafta kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s (S&P) hem Ford’un hem de General Motors’un kurumsal borcunu çürük tahvil [junk bond - yatırım yapılabilir düzeyin altına düşen tahviller için kullanılan deyim -ç.n.] seviyesine düşürdü. IBM, daha önce kişisel bilgisayar bölümünü Çinli bir şirkete sattıktan sonra, vergi öncesi gelirlerinden 1,3 milyar dolar ile 1,7 milyar dolar arasında bir bölümünü silmeyi ve 10.000 ile 13.000 kişi arasında değişen çalışanını işten çıkartmayı içeren bir "yeniden yapılanma" programını uygulamaya koydu.
Ford ve GM’nin kredi notunun düşürülmesi bekleniyorduysa da, özellikle iki kademe geriletilen GM’nin notunda yapılan indirimin ciddiyeti kredi piyasalarının tüylerini diken diken etti. Bu indirimlerden etkilen toplam borç tutarı 450 milyar dolar.
GM’in kredi notunun düşürülmesiyle ilgili açıklamasında S&P "yatırım yapılabilir düzeyin altına düşürme kararımız şirket yönetiminin stratejilerinin, GM’nin rekabetçi avantaj sorununa çare oluşturamayabileceğine dair yargımızı yansıtıyor" dedi. Ford’la ilgili S&P açıklamasında "şirket yönetiminin stratejilerinin, artan rekabetçi meydan okumalara karşılık vermekte yeterli olup olmayacakları konusunda kuşkuların" bulunduğunu söylüyordu.
S&P, GM’nin görünümünün "eksi" olduğunu belirtti; ki bu kredi notunun daha da düşürülebileceği anlamına geliyor. En acil endişe konusu, GM’nin büyük ölçüde bağımlı olduğu spor pikapların (SUV’lar) gelecekte son yıllarda olduğu kadar kârlı olmayacağıydı. "Son zamanlarda … orta boy ve büyük SUV’ların satışı hızlı düşüş gösterdi ve sektör ölçeğinde talep, kısmen yüksek benzin fiyatları nedeniyle, belirgin bir biçimde durgunlaştı. Aynı zamanda yeni bir çok SUV çeşidinin piyasaya çıkmasıyla rekabet kızıştı."
S&P’nin açıklamasıda "GM saldırgan bir fiyatlama stratejisi izlemesine, ürünlerini yenilemeye yönelik kapsamlı bir çaba göstermesine rağmen Kuzey Amerika’da pazar payını kaybetmeye devam ediyor - ve biz şirketin indirimli satışlara bel bağlamasının marka imajına zarar verdiğine inanıyoruz. Buna ek olarak şirketin Kuzey Amerika’daki faaliyetlerinde, kapsamlı maliyet azaltıcı önlemler alması sonucunda göreli rekabetçi konumunun iyiye gidip gitmediği de tartışmalıdır" uyarısı yapıldı. GM faaliyetlerini azaltırken ve fazla üretim kapasitesini küçültürken, pazar payı da sürekli olarak gerilediğinden, şirketin kârları sürekli düşüyor.
Aynı sorun Ford’u da zorluyor. Genel olarak Amerikan otomobil pazarı büyümeye devam etmiş olmasına karşın, her iki Detroit şirketinin payı düşüş gösterdi. Nisan ayında hafif araçlar pazarı yüzde 1,8 oranında artıp 1,5 milyona ulaşırken, GM’nin satışları yüzde 7,7 ve Ford’un satışları ise yaklaşık yüzde 5 oranında düştü. GM’nin pazar payı yüzde 28’ten yüzde 25,4’e ve Ford’unki ise yüzde 19,8’den yüzde 18,4’e geriledi.
Uluslararası faaliyetler yurtiçinde yaşanan sorunları azaltmıyor. GM’nin Avrupa’daki faaliyetleri 1999’dan bu yana zarar ediyor ve bu yıl ortaya çıkacak olan zararın da büyük boyutlu olması bekleniyor. GM, Çin’de sağlıklı düzeyde kâr elde ediyor ancak bu pazar zayıflamaya başladı ve rekabet artıyor.
Pazar payındaki düşüş kârlar üzerinde çok ciddi etki yarattı. GM, Mart çeyreğinde 1,1 milyar dolar kaybetti ve yılın geri kalanına yönelik projeksiyon yapmayacağını açıkladı. Ford’un ilk çeyrekte kârı 1,2 milyar dolar olurken, bu geçen yıl elde edilen sonuçtan yüzde 38 oranında daha düşük.
GM’nin gelirlerinde yaşanan düşüşü "çok hızlı" ve ilk çeyrekte ortaya çıkan zararı "tehlikeli" olarak adlandıran S&P açıklamasında, kârlılığın "yılın geri kalanında zayıf kalabileceğini ve gelecek birkaç yılda yeterli kârlılığa dönüş olasılığının gittikçe belirsiz hale geldiği" söyleniyordu. GM büyük miktarda nakit rezervine sahip olmasına karşın, "şirketin sürüp gitmekte olan mali performansa direnebilme gücü sınırsız değil." Diğer bir deyişle eğer mevcut eğilimler sürerse - ve nakit akışındaki kaybın "bu yıl 5 milyar doları aşması" bekleniyor - GM iflas edecek.
Şu anda ana şirket, mali kolu General Motors Acceptance Corporation (GMAC) tarafından ayakta tutuluyor. Kârlara yapılan katkı açısından GM, epey bir süredir mali bir kolu olan bir sanayi şirketi olmaktan çıkarak, bir mali şirketin sanayi alanındaki yan kuruluşu haline gelmiş durumda. GMAC 2004 yılında grubun elde ettiği toplam 3,6 milyar dolar net kârın 2,9 milyar dolarını sağladı. Ford’un 35 milyar dolarlık kârı da büyük ölçüde Ford Credit’ten geliyor. Ne var ki ABD’de faiz oranlarının yükselmesi nedeniyle tüketiciler borçlanma oranlarını azaltacaklarından, mali kârlar düşmeye başlayabilir.
Diğer bütün mali analistlerle birlikte, S&P de GM’nin "külfetli emeklilik sonrası sosyal ödeme yükümlülükleri"ne kârları emen önemli bir unsur olarak dikkat çekiyor. S&P, şirketin, ödenmeyi bekleyen, emeklilerin sağlık borçlarının, 2003 yılının sonundaki "zaten çok yüksek olan 57 milyar dolar" seviyesinden, 61 milyara ulaştığını belirtti. Ve bu yükümlülükler "çok daha külfetli hale gelebilir." Eğer GM "sağlık sigortası ödemelerini aşağıya çekecek" bir yol bulabilirse, o zaman önemli bir rekabet dezavantajını ortadan kaldırabilir.
The Economist Ford ve GM’nin kredi notunun düşürülmesi ile ilgili haberine "İki çöp yığın mı?" başlığını attı. Dergi Ford’un karşılık ayrılmamış emeklilik yükümlülüğünün 12,3 milyar dolara ulaşırken, GM’nin 1999 yılında şirketin gelirlerinin yüzde 2,9’unu oluşturan karşılıksız yükümlülüklerinin, bu yıl yüzde 5 düzeyine ulaşmasının beklendiğini belirtti. Makale devamla, her iki şirketin de çok büyük nakit akışına sahip olmalarına karşın, "esas faaliyetleri para kaybetmeye ve karşılıksız yükümlülüklerinin artmaya devam etmesi durumunda bu iki şirketin daha ne kadar ayakta kalabileceklerini bekleyip görmek gerekir. İflas artık o kadar da olasılık dışı görünm[ediğini]" söyledi. Gerçekte, hem Ford hem de GM, sağlık hizmetleri ve emeklilik yükümlülüklerinden kurtulmanın bir yolu olarak iflası kullanabilirler.
Bu krizin bir diğer sonucu da ABD yönetimine rakip şirketlere karşı cezai önlemlerin alınması için baskının artırılması olacaktır. Cumartesi günü yayınlananFinancial Times’da (FT) yayınlanan bir habere göre: "ABD otomobil üreticileri, kuşatma altındaki ABD sanayi üzerindeki baskıları hafifletmek umuduyla, kongrenin düşük değerli Çin renminbisi karşısında artan öfkesini, Japonya ve Güney Kore’ye kendi para birimlerini revalüe etmeleri için yapılan baskıları arttırmak için kullanıyorlar." FT, ABD otomobil üreticileri tarafından hazırlanan ve Japonya’nın yenin değerini düşük tutma politikasının "ihracatçılarına ABD pazarında muazzam bir sübvansiyon ve rekabet avantajı sağladığından ve bunun ABD üreticilerine önemli zararlar verdiğinden" yakınan bir çalışmayı örnek olarak gösteriyor.
GM yönetim kurulu başkanı Charles Wilson elli yıl önce Senato’da şu ünlü sözü söylemişti: "General Motors için iyi olan, Amerika’nın geri kalanı için de iyidir." Bu sözler, savaş sonrasındaki hızlı ekonomik büyüme ortamında, Amerikan kapitalizminin dünyanın sınai lokomotifi olduğu, yurtiçinde işçi sınıfına artan yaşam standartları sağladığı ve diğer büyük kapitalist güçlere ödünler önerdiği bir zamanda söylenmişti. Artık durum böyle değil.
Şu anda Ford ve GM uluslararası rakipleri tarafından kuşatılmış, endüstriyel güçleri ciddi bir şekilde törpülenmiş durumdalar ve derinleşen bir kârlılık krizi ile karşı karşıyalar. Bu şirketlerin izledikleri politikalar Bush yönetiminin ve bir bütün olarak Amerikan emperyalizminin politikalarını yansıtıyor - yabancı rakiplere karşı baskıyı arttırırken, işçi sınıfının yaşam standartlarına yönelik gittikçe şiddetlenen saldırılar düzenleme.
Sayfanın başı
Okuyucularımız: DSWS yorumlarınızı bekliyor. Lütfen e-posta gönderin.
Telif Hakkı 1998-2008
Dünya Sosyalist Web Sitesi
Bütün hakları saklıdır
|
