Bu sonbaharda Avrupa’yı saran toplumsal protesto dalgası büyürken Fransız sendikaları ilk ülke çapındaki bir günlük grevini 5 Kasım’da yaptı. Artan hayat pahalılığına ve Başbakan Sébastien Lecornu’nun kemer sıkma bütçesindeki 54 milyar avroluk kesintiye karşı çağrısı yapılan grev, Fransa’da lise ve üniversite öğrencilerinin altı haftadır sürdürdüğü, ekim ayında “sarı yeleklilerin” de katıldığı kitlesel protestoların ardından geldi.
Protestocular 193 kentte yürüdü; devlet ile Genel Emek Konfederasyonu (CGT) katılım konusunda birbirinden çok farklı rakamlar açıkladı. İçişleri Bakanlığı’na göre 65 bini Paris’te olmak üzere 575 bin kişi, CGT’ye göre ise 350 bini Paris’te olmak üzere 1,6 milyon kişi eyleme katıldı. Birçok kentte büyük yürüyüşler yapıldı (ilk rakam polisin, ikincisi CGT’nin): Marsilya (14.000-150.000), Bordeaux (21.000-20.000), Toulouse (21.800-80.000), Lyon (30.500-55.000), Rennes (20.600-35.000), Nantes (24.000-35.000), Grenoble (10.000-28.600), Tours (16.200-22.000) ve Rouen (9.700-20.000).
Sendikalar 5 Kasım’ı genel grev olarak sunsa da eylem büyük ölçüde kamu sektörüyle, özellikle de eğitim sektörü ve demiryoluyla sınırlı kaldı. Sendikalar, son yıllarda militan grevlere sahne olan rafineriler, kamyon taşımacılığı ve havacılık gibi kilit sektörleri greve çağırmadı. Bu durum şunu gösteriyor: Toplumsal öfke Fransa’da ve Avrupa genelinde genel greve doğru yükselirken, böyle bir grev işçi sınıfı içinde eylem komiteleriyle örgütlenen bilinçli ve bağımsız bir hareketle hazırlanmalıdır. Bu görev sendika bürokrasilerine bırakılamaz.
Öğretmen sendikası SNES-FSU, ortaokul ve liselerde çalışanların yüzde 52’sinin iş bıraktığını bildirdi. Eğitim Bakanlığı ise bu oranı ortaöğretimde yüzde 13,5, ilköğretimde yüzde 19,1 olarak açıkladı. Devlet, merkezî yönetim çalışanlarının yüzde 10’unun, yerel yönetim ve kamu hastanesi personelinin de yüzde 5’inin greve katıldığını öne sürdü.
Her 10 TGV hızlı treninden 9’u seferini yaptı; Paris’te metro, otobüs ve tramvaylar da çalıştı, burada grevin etkisi esas olarak bölgesel ve banliyö hatlarında hissedildi. Bazı bölgesel hatlarda her iki trenden biri iptal edildi. Grev Lyon’da metroyu durdurdu, Bordeaux’da toplu taşıma ağını büyük ölçüde felç etti. Nükleer enerji üretimi 2,4 gigavat düştü ve Fransa birkaç saat boyunca elektrik ithal etmek zorunda kaldı.
Hükümet eylem gününe bir ayaklanmaya hazırlanır gibi hazırlandı ve ülke genelinde 70 bin polis ve jandarmayı seferber etti. Paris Emniyet Müdürlüğü, sendikaların başlangıçta önerdiği yürüyüşü yasaklasa da Cumhuriyet Meydanı’ndan Ulus Meydanı’na yürüyüşe izin verdi. Toulouse’da ise protestocular polis yasağına meydan okuyarak Saint-Cyprien Meydanı’nda toplandı.
Önceki eylem günlerinde olduğu gibi polis göstericilere şiddetle saldırdı; Paris’te ve Fransa’nın dört bir yanındaki kentlerde defalarca coplu müdahalede bulundu, göz yaşartıcı gaz attı. Rennes’de tazyikli su, zırhlı araç ve göz yaşartıcı gaz kullandı. Paris yakınlarındaki Aubervilliers’de polis bir okul işgaline müdahale ederken bir öğretmen başından yaralandı. İçişleri Bakanlığı ülke genelinde 448 kişinin gözaltına alındığını bildirdi; böylece eylül ayında lise protestolarının başlamasından bu yana gözaltına alınanların sayısı 12.400’ü aştı.
Paris’te işçiler ve gençler, ekonomik sıkıntı, savaş, polis baskısı ve aşırı sağ diktatörlük tehdidi karşısında büyüyen öfke ve kaygıları hakkında Dünya Sosyalist Web Sitesi (WSWS) muhabirlerine konuştular. Sendikaların 2023’teki emeklilik kesintilerine karşı kitlesel grevlerde olduğu gibi mücadeleleri satmasının yarattığı hayal kırıklığını da dile getirdiler.
Eşi hastabakıcılığı yapan, Aisne bölgesinden itfaiyeci Arnaud şunları söyledi: “Biz ulusa hizmet eden insanlarız. Ayın 10’una geliyoruz, önümüzde daha 20 gün var ve [ay sonunu getirmekte] zorlanıyoruz. Bu normal değil. Bu normal değil. Bugün burada olmamın nedeni de bu. Kendi kendime böyle devam edemeyiz diyorum. Çocuklarımıza ne bırakacağız? … Bugün bizi bir mafya yönetiyormuş gibi geliyor bana. Mafyaların en beteri de hükümetimiz. Sert konuşuyorum ama gerçek bu.”
CGT yetkililerinin, krizin Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) lideri Jean-Luc Mélenchon’un cumhurbaşkanı seçilmesiyle kolayca çözülebileceği yönündeki iddiaları sorulduğunda şu yanıtı verdi: “Yarın kim seçilirse seçilsin, karşımızda baştan aşağı oturmuş bir sistem var. … Cumhurbaşkanı, bakanlar, senatörler, milletvekilleri, meclis, bütün bu iş artık miadını doldurdu. Yeni bir şey yaratılması gerekiyor.”
Kararları sıradan emekçilerin alması gerektiğini söyleyen Arnaud, “çünkü hükümetimiz günlük hayattan biraz kopuk gibi geliyor bize,” diye ekledi.
Adını vermek istemeyen, asgari ücretle çalışan genç bir işçi aynı durumu kendi kuşağının gözünden anlattı. İki yıl önce okulu bitiren işçi, kendisini şanslılardan sayıyor: “Enflasyon bu kadar yüksekken çoğu zaman, iki ayda bir, başka ufak işler de yapmak zorunda kalıyorsunuz. Sonraki ayı çıkarabilmek için bir ay boyunca haftanın 7 günü çalışıyorsunuz. Hiçbir şeyi olmayan … artık yalnızca geçici iş bürolarından iş bulabilen çok kişi tanıyorum; geçici iş bile her yıl daha da azalıyor.”
Paris’teki Roissy-Charles de Gaulle Havalimanı’nda çalışan CGT yetkilisi Marc, umudunu gençlere bağladığını söyledi: “1968 Nisan’ında kimse 1968 Mayıs’ının [Fransa’daki genel grev] mümkün olabileceğini aklından bile geçirmezdi. Gençlikle başladı, sonra yangın gibi yayıldı.” Marc, sendikaların kısmi grevleri ve mücadeleleri satması nedeniyle işçiler arasında hayal kırıklığının yaygın olduğunu kabul ediyordu: “2006’dan bugüne bilanço çıkarırsanız, 20 yıldır kaybetmekten başka bir şey yapmadık. Seferber olduk … kaybetmekten başka bir şey yapmadık.”
Paris’teki Kuzey Garı’nda çalışan CGT’li demiryolu işçisi Camille savaşa karşı olduğunu şöyle dile getirdi: “Savaşı kim yapıyor? Başkaları için birbirini öldürecek olan işçiler. O başkaları ise birbirini öldürmüyor.” Camille, polis baskısı üzerinden militarizm ile toplumsal saldırılar arasında bağ kurarak, “Hareketin başından beri attıkları 22 bin gaz bombası bile birkaç milyona mal oldu. Bu parayla liseler için epey şey alınabilirdi,” dedi.
Doktora araştırmacısı Phil, hükümetin protestolara düşmanlığının ardındaki sınıf çıkarlarına dikkat çekti: “Fransa’da medyanın yüzde 95’i bir avuç milyarderin elinde.” Phil, “yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ekonomik ve medyaya dayalı olan, genel olarak halka karşı küçük bir mülk sahipleri grubunun çıkarına işleyen bir sistem”den söz etti. Savaş konusunda ise “Kimsenin Rus halkına karşı bir şeyi yok. Rus halkı ezilen bir halktır,” dedi.
“Sarı yelekli” protestocu ve devlet meslek lisesi öğretmeni Grégory, polis baskısını eleştirdi: “Binini evine göndermek için bir ya da birkaç kişiyi sakat bırakıyorlar. İlke bu: Binini korkutmak için bir kişinin gözünü çıkarıyorlar. Ne yazık ki hep böyle oldu. … Örneğin gösterilerden önceki gece kötü uyuduğumu biliyorum, çünkü gideceğimi biliyordum ama eve dönüp dönemeyeceğimi bilmiyordum.”
Grégory şunu da ekledi: “Belki bir noktada tek yol devrim olacak, belki de uluslararası devrim.”
Fransa’daki 5 Kasım ülke çapında grevi —11 Kasım’da İspanya’da, 20 Kasım’da İtalya’da ve 25 Kasım’da Yunanistan’da çağrısı yapılan benzer eylemler gibi— işçi sınıfının uluslararası düzeyde giderek radikalleşmesi ve mücadeleye atılması sürecinde yalnızca bir adımdır. Bu tür adımlar, bu hareketi doğuran kapitalist kemer sıkma, polis baskısı, aşırı sağ diktatörlük ve emperyalist savaş sorunlarını tek başına çözemez. Bunlar, Avrupa’da ve uluslararası düzeyde işçi sınıfının daha geniş bir seferberliği için başlangıç noktası olarak ele alınmalıdır.
Bu seferberlik sendika bürokrasilerinden bağımsız olarak örgütlenmelidir. “Sarı yelekliler” bugün ve cumartesi günü için yeni protesto çağrıları yaparken, sendika yönetimleri Lecornu hükümetiyle iş birliğini derinleştiriyor. Lecornu dün, pazartesi günü resmî konutunda işveren federasyonlarının ve sendikaların temsilcileriyle bir “sosyal konferans”a başkanlık edeceğini duyurdu.
Kitlesel öfke tüm kapitalist sisteme karşı; siyasi yaşamı belirleyen milyarderlere, kamu hizmetleri çökerken savaşa milyarlar akıtan hükümetlere ve mücadeleleri satan sendika bürokrasilerine karşı büyüyor. Mücadele eden işçiler ve gençler, işyerlerinde ve okullarda kendi eylem komitelerini kurmalı, seferberliği derinleştirmek için mücadele etmeli ve Macron-Lecornu hükümeti gibi hükümetleri devirebilecek, işçi iktidarının ve sosyalizmin yolunu açabilecek bir Avrupa genel grevine hazırlanmalıdır.