Dünya Sosyalist Web Sitesi’nin (WSWS) 14 Şubat 1998’de yayına başlamasından önce bütün bir yıl süren yoğun bir tartışma ve hazırlık dönemi yaşandı.

Bu tartışmayı, David North’un 1 Şubat 1997’de Sosyalist Eşitlik Partisi’nin (ABD) Ulusal Komitesi’ne sunduğu rapor başlattı. North, SEP’in ve Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi (DEUK) şubelerinin basılı gazetelerinin yayınına son vermesini ve DEUK’un sesi olacak yeni, web tabanlı bir yayın kurulmasını önerdi.

North önerisini kapsamlı bir değerlendirmeyle gerekçelendirdi. Bu değerlendirme şu konuları ele alıyordu: DEUK’un Stalinizme ve Pablocu oportünizme karşı mücadelesinin siyasi dersleri, Sovyetler Birliği’nin dağılması ve tüm eski reformist işçi partileri ile sendika örgütlerinin çöküşü, ekonomik küreselleşmenin hızlı gelişimi ve internetin küresel sınıf mücadelesi ile Dördüncü Enternasyonal’in Sosyalist Devrimin Dünya Partisi olarak inşası açısından taşıdığı anlam ve potansiyel.

1-2 Şubat 1997 hafta sonu toplanan Ulusal Komite toplantısına SEP’in tüm üyeleri katıldı. North’un raporu oybirliğiyle kabul edildi. Ama bu toplantı, bütün bir yıla yayılan siyasi tartışmanın, teknik çalışmanın ve örgütsel hazırlıkların yalnızca başlangıcıydı.

Toplantı sırasında David North, SEP’in ulusal sekreteriydi. North bugün SEP’in Ulusal Başkanı ve WSWS Uluslararası Yayın Kurulu Başkanıdır.

Bu rapor ve North’un tartışmanın sonundaki kapanış konuşması (en aşağıda), önemlerini yalnızca Dünya Sosyalist Web Sitesi’nin siyasi temellerinin tarihsel kaydı olarak korumakla kalmıyor, aynı zamanda Marksist teori ile gerçek anlamda devrimci pratik arasındaki ilişkiyi de gözler önüne seriyor.

***

Partinin siyasi çalışmasının temeli, İşçilerin Devrimci Partisi (WRP) ile bölünmenin ardından DEUK’un geliştirdiği perspektiftir. Temmuz 1987’de toplanan DEUK’un dördüncü plenumu, bu perspektifin gelişiminde bir kilometre taşıydı. Bu plenum, uluslararası perspektifler üzerine yürütülen ve WRP’nin uzun yıllar boyunca sekteye uğrattığı teorik çalışmanın yeniden başladığını gösterdi. 1985 sonundaki bölünmeden önceki on yılda WRP, Uluslararası Komite’nin çalışmasını Britanya şubesinin ulusalcı yönelimine ve oportünizmine tabi kılmıştı. Uluslararası Komite’nin sistemli olarak yönünü şaşırtma çabası, en yıkıcı ifadesini Ocak 1985’te toplanan 10. Kongre’de kabul edilen perspektif kararında buldu. Bu kongre, Gerry Healy, Michael Banda ve Cliff Slaughter’ın himayesinde yapılan son kongreydi.

Slaughter’ın 10. Kongre’ye sunduğu belgede ileri sürdüğü görüşleri hatırlayalım. Örneğin şöyle yazıyordu: “Kapitalist çöküşün nesnel yasaları artık hiçbir engelle karşılaşmadan işlemektedir.” Bu bir saçmalıktı. Gerçek dünyada nesnel yasalar hiçbir zaman “engelle karşılaşmadan” işleyemez. Bu yasaların işleyişi her zaman son derece yoğun ve karmaşık bir üstyapının içinden kırılarak gerçekleşir. Son çözümlemede temel itkisini ekonomik güçlerden alan bu üstyapının çelişkili hareketi siyasete yansır. Ama Slaughter’a göre Ocak 1985 itibarıyla dünya, eşi görülmemiş bir duruma, yani kapitalist ekonominin sözde “nesnel yasalarının” artık hiçbir dirençle karşılaşmadığı bir duruma ulaşmıştı. Bu nesnel yasaları etkileyen ya da bu yasaların içinden kırılarak geçmek zorunda olduğu toplumsal ve siyasal gerçekliğin bütün unsurları bir kalemde yok sayılmıştı.

Bu saçmalık, Slaughter’ın belgesinin ana temasını oluşturuyordu. Slaughter bir başka pasajda şöyle yazıyordu: “Kapitalist sınıf —ve bu tarihsel olarak eşi görülmemiş bir durumdur— artan kitlesel işsizliğe rağmen yenilmemiş bir sınıf olarak kitlesel devrimci deneyimler yaşayan bir işçi sınıfıyla karşı karşıyadır.” Bu cümle ilk bakışta kendi içinde çelişkiliydi. İşçi sınıfı “yenilmemiş” idiyse, Slaughter “artan kitlesel işsizliği” nasıl açıklıyordu? Slaughter bu satırları yazdığında, yaklaşık bir yıldır süren Britanya madenci grevi çökmenin eşiğindeydi.

Belgede bir dizi demagojik ilan yer alıyordu. Örneğin: 1) “Gerçek şu ki belirleyici devrimci muharebelere şimdiden girişilmiştir. Her bir gün, gelişmenin devrimci akışı içinde bir harekettir. Mesele, gelecek için biriken bir şey değildir.” 2) “Siyasi mücadeleler, devlet iktidarı sorununun şimdiden doğrudan gündeme geldiği ve yanıtlanması gereken mücadelelerdir.” 3) “Yenilmemiş ABD proletaryası, dünyanın geri kalanındaki mücadelelerle eşzamanlı olarak devrimci nitelikte mücadelelere girmektedir.” Ve 4) “Devrimci sınıf çatışması, iktidar mücadelesi, devlet iktidarı için birbiriyle bağlantılı, eşitsiz gelişmiş ama birleşik bir dizi mücadelenin gelişimi artık yalnızca beklenmekle kalmamakta, fiilen başlamış bulunmaktadır.”

Slaughter’ın belgesi nesnel durumun baştan sona yanlış okunmasıydı. Onun “işçi sınıfının yenilmemiş doğasını” borazanlarla ilan ettiği tam o anda, eski kitlesel işçi partilerinin ve sendikaların dünya çapındaki yozlaşması çok ileri bir aşamaya varmıştı. Bu yozlaşmanın sonucu çok geçmeden, 1930’lardan bu yana eşi görülmemiş bir dizi siyasi felaket ve yenilgide görülecekti.

Bu belgede kullanılan formülasyonların tümü, WRP’nin işçi partisi ve sendika bürokrasilerine uyum sağlamasını ve Uluslararası Komite şubelerinin Britanya örgütünün dolaysız pratik ihtiyaçlarına tabi kılınmasını haklı çıkarmaya hizmet ediyordu. Bu tabi kılma, Uluslararası Komite’nin büyümesinin WRP’nin Britanya’daki pratik başarılarının ve kazanımlarının yan ürünü olarak gerçekleşeceği öncülünden yola çıkıyordu. Healy’nin bir keresinde bana söylediği gibi: “Bizim yıldızımız yükseldikçe sizinki de yükselir.”

Bu, Uluslararası Komite’nin Sosyalist Devrimin Dünya Partisi olarak birleşik gelişimi sorununu görmezden gelen basitleştirici bir anlayıştı. Uluslararası Komite’nin gelişimini ağırlıklı olarak ulusalcı terimlerle kavrıyordu. Dünya Partisi’nin gelişimi, DEUK şubelerinin kendi ülkelerinde elde ettiği, özünde birbiriyle ilişkisiz başarıların sonucu olarak görülüyordu.

Uluslararası Komite’nin siyasi otoritesini yeniden tesis etmek için bu anlayışlara karşı mücadele ettik. WRP bizden tam da bu mesele üzerinde koptu. 1985 sonbaharında Slaughter ve Banda’ya şunu sorduk: “İşçilerin Devrimci Partisi, Uluslararası Komite’nin siyasi otoritesini kabul ediyor mu? Ulusal şubelerin üzerinde yer alan bir dünya partisi var mı?” Bu soruyu sorarken WRP’den, Troçkist hareketin 1923’te Sol Muhalefet’in kuruluşuna kadar uzanan temel programatik geleneklerine bağlılığını yeniden teyit etmesini istiyorduk.

WRP liderliği buna karşı çıktı. Aralık 1985’teki Uluslararası Komite toplantısında Slaughter, Simon Pirani ve Tom Kemp, İşçilerin Devrimci Partisi’ni Uluslararası Komite’nin siyasi programını ve geleneklerini savunduğunu yeniden teyit etmeye çağıran bir karara karşı oy kullandılar. Bu oy, WRP’nin Troçkizmden siyasi olarak kopmaya karar verdiği anlamına geliyordu. Resmî ayrılık iki aydan kısa bir süre sonra gerçekleşti.

Bölünmenin ardından DEUK’un teorik çalışması, WRP’nin yozlaşmasının ve Uluslararası Komite’den kopuşunun gündeme getirdiği siyasi ve tarihsel meselelerin çözümlenmesi üzerinde yoğunlaştı. Bu iş tamamlandıktan sonra DEUK, dikkatini uluslararası perspektifini geliştirmeye yönelik çözümlemeye çevirdi. Temmuz 1987’de DEUK’un Dördüncü Plenumu’nda, dünya kapitalizminin temel yapılarındaki değişiklikler ve bunların uluslararası sınıf mücadelesi üzerindeki etkisi üzerine bir tartışma başlattık. Şu soruları gündeme getirdiğimi hatırlıyorum: “Dünya sosyalist devriminin gelişimini nasıl öngörüyoruz? Hangi süreçler ve çelişkiler işçi sınıfının yeni bir yükselişinin ve devrimci sınıf mücadelesinin yeniden canlanmasının temelini oluşturacak?”

Yoldaşlar, Eylül 1987’deki İşçiler Birliği Yaz Okulu’nu hatırlayacaklardır. Oradaki raporum Dördüncü Plenum’da yaptığımız tartışmaya dayanıyordu. O rapordan bazı pasajlar aktarmak istiyorum. İlk kez, birbiriyle bağlantılı ve son derece önemli iki olgunun ortaya çıkışına dikkat çektik: üretimin küreselleşmesi ve ulusötesi şirket.

Slaughter’ın Uluslararası Komite’nin 10. Kongresi’ne sunduğu belgenin en ciddi zaafının, “emperyalist çağda üretici güçlerin büyümesinin büründüğü yeni ekonomik biçimleri, yani üretimin tarihte eşi benzeri görülmemiş ölçekte uluslararasılaşmasını ve tek bir metanın imalatının bütünleşik ulusötesi üretimin sonucu olduğu, gerçek anlamda küresel üretimin ortaya çıkışını” en ufak biçimde dikkate almaması olduğunu söylemiştim. “Ulusötesi ya da çok uluslu şirket, her ülkede sınıf mücadelesinin ve devrimin gelişimi açısından derin sonuçlar doğuran ekonomik bir gerçekliktir.” [Fourth International, Ocak-Mart 1988, s. 69]

Bu yeni olgulara ilişkin çözümlememizden iki temel sonuç çıktı: Birincisi, sendikaların küreselleşmiş üretime etkili biçimde yanıt verme yeteneğinden yoksun olduğunu ve işçi sınıfının kapitalizme karşı siyasi mücadelesini uluslararası temelde örgütlemesinin nesnel bir ihtiyaç olduğunu vurguladık. “Sendikalar,” demiştim, “bu yeni durumla yüzleşecek donanıma sahip değildir. Sınıf mücadelesini yalnızca ulusal zeminde yürüttükleri sürece işçi sınıfını savunamazlar. Aslında ulusötesi örgütlerin gelişimi, işçi sınıfının uluslararası örgütlenmesini gerektirmektedir. Amerikalı, Japon, Koreli ya da Alman işçiler ulusal olarak yalıtılmış mücadeleler yürütmeyi giderek daha olanaksız bulmaktadır. Ve burjuvazi üretimi dünya ölçeğinde örgütlemeye çalıştığı gibi, işçi sınıfı da kendi mücadelelerini dünya ölçeğinde örgütlemek ve dolayısıyla yeni ve daha ileri örgütlenme biçimleri yaratmak zorunda kalacaktır.” [Age., s. 73]

Mevcut sendikalar bu rolü yerine getiremezdi:

İşçiler kendi uluslararası stratejilerini, kendi uluslararası örgütlenme biçimlerini geliştirmek zorunda kalacaklar. Ama bu biçimler kendiliğinden yaratılamaz. Mevcut önderlikler de bu biçimleri yaratamaz. Uluslararası bir proleter partinin yaratılmasına yönelik organik, tarihsel olarak oluşmuş bir itki vardır. İşçi sınıfı yirmi birinci yüzyıla adım atmalıdır. On dokuzuncu yüzyılda geliştirilmiş örgütlenme biçimlerine dayanamaz. Uluslararası parti bir laf değildir. Bu gelişmelere dayanan bir gerçekliktir. Perspektiflerimizin merkezinde bu olmalıdır. [Age., s. 82]

Bu kavramlar, Uluslararası Komite’nin 1988 perspektif kararında ayrıntılı biçimde geliştirildi. Şöyle yazdık: “Sınıf mücadelesinin yalnızca biçim bakımından ulusal, özünde ise uluslararası bir mücadele olduğu, uzun zamandır Marksizmin temel önermelerinden biridir. Ancak kapitalist gelişmenin yeni özellikleri göz önüne alındığında, sınıf mücadelesinin biçimi bile uluslararası bir nitelik kazanmak zorundadır. İşçi sınıfının en temel mücadeleleri bile eylemlerini uluslararası ölçekte eşgüdümleme zorunluluğunu gündeme getirmektedir ... sermayenin eşi görülmemiş uluslararası hareketliliği, farklı ülkelerin işçi hareketine yönelik tüm ulusalcı programları eskimiş ve gerici hâle getirmiştir. Bu tür ulusal programlar her zaman, ‘kendi’ kapitalist ülkelerinin dünya pazarındaki konumunu güçlendirmek amacıyla işçilerin yaşam standartlarının sistemli olarak düşürülmesinde işçi bürokrasilerinin ‘kendi’ egemen sınıflarıyla gönüllü iş birliğine dayanır.” [Fourth International, Temmuz-Aralık 1988, s. 4]

DEUK, devrimci bir programın ancak uluslararası bir perspektif temelinde geliştirilebileceğinde ve hareketimizi oportünizmin her türünden ayıranın bu anlayış olduğunda ısrar etti. Şöyle yazdık:

Oportünizm, şu ya da bu biçimde, belirli bir ulusal ortamdaki siyasi yaşamın sözde gerçekliklerine belirli bir uyumu ifade eder. Durmaksızın kestirme yollar arayan oportünizm, şu ya da bu ulusal taktiği dünya sosyalist devriminin temel programının üzerine çıkarır. ‘Dünya sosyalist devrimi’ programını fazla soyut bulan oportünist, sözde daha somut taktik girişimlerin peşine düşer. Oportünist yalnızca işçi sınıfının uluslararası niteliğini ‘unutmayı’ seçmekle kalmaz. Özünde küresel çelişkilerden kaynaklanan her ülkedeki krizin ancak enternasyonalist bir program temelinde çözülebileceği olgusunu da ‘gözden kaçırır’. Partinin siyasi cephaneliğindeki rolü ne kadar önemli olursa olsun hiçbir ulusal taktik ... Uluslararası Komite’nin dünya stratejisinin üzerine çıkarıldığında ya da —aynı kapıya çıkan— ondan koparıldığında devrimci içeriğini koruyamaz. Dolayısıyla Uluslararası Komite şubelerinin faaliyet gösterdikleri ülkelerdeki işçi hareketine yaptıkları temel tarihsel katkı, dünya sosyalist devrimi perspektifi için verilen kolektif ve birleşik mücadeledir. [Age., s. 30-31]

İşçilerin Devrimci Partisi’nden Ray Athow tutumumuza saldırdı. Görebileceğiniz gibi Uluslararası Komite’nin her önemli stratejik girişimi, Torrance grubunun anında kınamasına hedef olmuştur. On yılı aşkın deneyime dayanarak, bu tür saldırıların Uluslararası Komite’nin haklılığının bir işareti olarak memnuniyetle karşılanması gerektiğini söyleyebiliriz.

Athow, “bu programın neredeyse dinsel niteliğinin ‘İşçiler Birliği, Amerika Birleşik Devletleri işçi hareketine dünya sosyalist devrimi stratejisini taşıyor’ gibi ifadelerde açığa çıktığını” yazdı.

Buna, Ağustos 1988’de İşçiler Birliği’nin 13. Kongresi’ne sunduğum raporda yanıt verdim:

Çağa ve mevcut dünya krizinin doğasına ilişkin bilimsel çözümlememiz, proletaryanın bu [uluslararası] birleşmesinin yalnızca mümkün olduğuna değil, ancak günlük çalışmasını bu stratejik yönelime dayandıran bir partinin işçi sınıfı içinde kök salabileceğine de bizi ikna etmektedir. Proleter mücadelelerin bir sonraki aşamasının, nesnel ekonomik eğilimlerin ve Marksistlerin öznel etkisinin birleşik basıncı altında, kaçınılmaz olarak uluslararası bir yörüngede gelişeceğini öngörüyoruz. Proletarya kendisini pratikte giderek daha fazla uluslararası bir sınıf olarak tanımlama eğilimi gösterecek ve politikaları bu organik eğilimin ifadesi olan Marksist enternasyonalistler bu süreci besleyecek ve ona bilinçli bir biçim kazandıracaklardır. [Age., s. 39]

Uluslararası Komite’nin bütün çalışması, tam olarak bu pasajda dile getirilen şeyi gerçekleştirmeyi, yani programı ve pratiği aracılığıyla işçi sınıfının kendisini bilinçli olarak enternasyonalist biçimde tanımlamasını ve uluslararası mücadelelerini beslemeyi amaçlamıştır.

Yoldaşların bildiği gibi bu, partimiz içinde, özellikle de sendikalara dayalı bir işçi partisi kurulması çağrısına yönelik tutumumuzdaki değişiklik üzerine bir dizi siyasi mücadeleyi gerektirdi. Daha sonra, Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından, işçi bürokrasilerinin emperyalizmin açık ve doğrudan araçlarına nesnel dönüşümünün tamamlandığını tespit ettik. İşçi sınıfının bağımsız siyasi seferberliğinin, eski bürokratik örgütlerin liderlerine talepler yöneltilerek kolaylaştırılan uzun soluklu bir radikalleşme yoluyla değil; kısmen işçi sınıfının bu eski örgütlere karşı isyanı, kısmen de örgütsüz ve siyasi olarak hiçbir yere bağlı olmayan işçilerin büyük çoğunluğunun bu gerici örgütleri devre dışı bırakması yoluyla ilerleyeceğinde ısrar ettik.

İşçiler Birliği’ni Sosyalist Eşitlik Partisi’ne dönüştürme önerisini sunduğumuz Haziran 1995 ulusal genel üye toplantısında, önceki on yılın deneyimlerinden çıkan dersleri şöyle özetledik:

İşçi sınıfına önderlik sağlanacaksa, bu önderliği partimiz sağlamalıdır. Emekçi kitleler için yeni bir yol açılacaksa, bu yolu örgütümüz açmalıdır. Önderlik sorunu akıllıca bir taktik temelinde çözülemez. İşçi sınıfının önderlik krizini, başkalarından bu önderliği sağlamalarını ‘talep ederek’ çözemeyiz. Yeni bir parti olacaksa, onu biz inşa etmeliyiz. [The Workers League and the Founding of the Socialist Equality Party, (Oak Park, MI: Labor Publications, 1996), s. 30]

Biz ve Uluslararası Komite’nin diğer şubeleri, birliklerin partilere dönüştürülmesini bu temelde başlattık.

Sarsılmaz enternasyonalizmimiz ve gerici işçi bürokrasilerine karşı ödünsüz muhalefetimiz, Sosyalist Eşitlik Partisi’ni küçük burjuva radikalizminin her türünden ayırmıştır. Bütün küçük burjuva grupların en azından şu ortak noktası vardır: Bürokratikleşmiş sendikaların işçi sınıfı üzerindeki otoritesine meydan okumak bir yana, onu sorgulamanın bile meşru olmadığında ısrar ederler.

Slaughter’ın yazdığı belge, işçi sınıfının sendika bürokrasisine bu şekilde tabi kılınmasına teorik bir temel sağlamaya çalışır. Ne Yapmalı?’nın temel teorik ilkelerini reddeden Slaughter, bürokrasiyi “işçi sınıfının kendi öncüsü” olarak tanımlar ve Marksist politikayı bu “öncü”ye karşı konumlandırmaya yönelik bütün çabaları kınar. Radikal basında Slaughter’ın argümanlarını yankılayan onlarca alıntıya şu ya da bu biçimde rastlamak mümkündür.

İşçi partisi ve sendikaların rolü konusundaki programatik netleşme belirleyici öneme sahipti ancak bu netleşme temel stratejik yönelimimizle, yani Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin Sosyalist Devrimin Dünya Partisi olarak inşasıyla ilişkisi içinde kavranmalıdır. 1987’de ortaya koyduğumuz temel noktayı bir kez daha vurgulamak istiyorum: İşçi sınıfının tarihsel partileri ancak uluslararası toplumsal süreçlerin ve kapitalist üretim tarzındaki nesnel olarak devrimci gelişmelerin getirdiği değişikliklerin siyasi ifadesi olarak ortaya çıkar.

İkinci Enternasyonal, elektriğin itici gücüyle üretici güçlerde yaşanan ve yeni bir kitlesel sanayi proletaryasını doğuran devasa büyümenin ürünüydü. Üçüncü Enternasyonal, bu partilerin emperyalizmin baskısı altında çöküşünün ve dünya ekonomisinin emperyalist temelde dönüşümünün ürünü olarak ortaya çıktı. Dördüncü Enternasyonal, Üçüncü Enternasyonal’in ihanetlerine yanıt olarak kuruldu; ancak bir dünya partisi olarak büyümesini, son tahlilde, eski oportünist örgütlere ekonomik temel sağlamayı sürdüren savaş sonrası ekonomik genişleme geciktirdi. Ama bu ekonomik temel 1970’lerde ve özellikle 1980’lerde dağılmaya başladı. DEUK, dünya ekonomisindeki değişiklikleri incelerken, muazzam teknolojik ilerlemelerle hızlanan üretimin küreselleşmesinin, sınıf mücadelesinin gerçek anlamda uluslararasılaşması ve Dördüncü Enternasyonal’in büyümesi için temel nesnel itkiyi sağlayacağını sürekli vurguladı. Bu tahlilin açıkça doğrulandığına inanıyorum.

Dolayısıyla bu tahlilin Spartakist Birlik’in saldırısına uğraması şaşırtıcı değil. Spartakist Birlik, Uluslararası Komite’nin üretimin küreselleşmesine yaptığı vurguyu ve sendikaların yozlaşmasının bu sürecin nesnel ve kaçınılmaz bir ifadesi olduğu yönündeki ısrarımızı kınıyor. Spartakistler, Workers Vanguard’ın son sayısında “Küresel ekonomi ve emek reformizmi: David North, Karl Kautsky’yi nasıl kucaklıyor” başlıklı uzun bir makaleyle ortaya çıktılar.

Diyorlar ki, “Bugün, Amerikalı emekçilerin yaşam standartlarında son kuşak boyunca yaşanan keskin düşüşü ‘küreselleşme’nin, özellikle de büyük ABD şirketlerinin (‘çok uluslu’ ya da ‘ulusötesi’ şirketlerin) üretimi Doğu Asya ve Latin Amerika’daki düşük ücretli ülkelere taşımasının sonucu olarak açıklamak entelektüel bir moda hâline gelmiştir.” Düz Dünya Derneği’nin kendilerine özgü bir versiyonunu kuran Spartakistler, inkâr edilemez olguları kabul etmeyeceklerini gururla ilan ediyorlar.

Workers Vanguard, kafamın tamamen karışık olduğuna örnek olarak 1992’de sunduğum bir rapordan şu pasajı aktarıyor: “İşçi sınıfının eski örgütlerinin çöküşü, temelde belirli tarihsel ve ekonomik koşulların ürünüdür. Bu koşulları anlamak, olup bitenlerin sorumluluğundan bu örgütlerin liderlerini aklamak anlamına gelmez. Tersine, liderlerin çürümüşlüğünün kendisinin nesnel bir sürecin yalnızca öznel bir tezahürü olduğunu kavramamızı sağlar. ... Kapitalist üretimin devasa ulusötesi şirketlerin himayesinde küresel olarak bütünleşmesi ve ulus devlet sisteminin ölümcül krizi, işçi sınıfının eski örgütlerinin faaliyetlerinin dayandığı temel jeoekonomik zemini paramparça etmiştir. Ulusal temelli işçi örgütleri, uluslararası olarak örgütlenmiş şirketlere ciddi biçimde meydan okuma yeteneğinden düpedüz yoksundur.”

Spartakistler buna, sendika bürokrasisinin politikalarını ve işçi sınıfının yenilgilerini nesnel nedenlerle ilişkilendirmenin yanlış olduğunu ilan ederek yanıt veriyorlar. Üç gerekçe öne sürüyorlar. Birincisi, üretimin küreselleşmesine yaptığımız vurguyu reddediyor ve son 80 yılda, yani Lenin’in Emperyalizm broşürünü yazmasından bu yana, dünya kapitalist ekonomisinin ve üretim sürecinin niteliğinde kayda değer herhangi bir değişiklik olduğunu inkâr ediyorlar. İkincisi, sendikaların gerilemesini nesnel nedenlere bağlamanın, işçi sınıfının sendikacılığın etkinliğine olan güvenini sarsarak onu cesaretsizleştireceğini iddia ediyorlar. Üçüncüsü, militan sendikacılığın kapitalist sınıfı politikalarını değiştirmeye ve işçi sınıfına büyük tavizler vermeye ikna edebileceğinde ısrar ediyorlar.

Workers Vanguard, küreselleşmenin sendikaların gerilemesiyle hiçbir ilgisi olmadığı iddiasını desteklemek için şunu ilan ediyor: “1980’lerde Amerikan işçi hareketinin gerileyişine ve yenilgisine damgasını vuran büyük grevlerin hiçbirinde —PATCO hava trafik kontrolörleri, Greyhound otobüs şoförleri, Phelps-Dodge bakır madencileri, Eastern Airlines makinistleri, Hormel et paketleme işçileri— yabancı rekabet ya da çok uluslu şirketlerin yurt dışındaki faaliyetleri kayda değer bir rol oynamamıştır.”

Ne cehalet ve entelektüel iflas gösterisi! Her şeyden önce, PATCO’nun 1981’de doğrudan dünya kapitalizminin siyasi önderliğini temsil eden ABD hükümeti eliyle yok edildiği Workers Vanguard’ın aklına gelmemiş görünüyor. Ama bu küçük ayrıntıyı bir kenara bırakalım. Spartakist Birlik’in siyasi gurusu James Robertson’ın takipçilerinin modern kapitalizmin doğası hakkında hiçbir fikri olmadığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir dizi grevin tamamen Amerikan işletmelerince kırıldığını öne sürerek küreselleşme süreci ile sendikacılığın krizi arasındaki ilişkiyi inkâr etmeye çalışıyorlar.

Spartakist Birlik, şirketlerin izlediği politikaların tamamen ulusal etkenler temelinde belirlendiğine inanıyor gibi görünüyor. Workers Vanguard’ın andığı grev kırıcı şirketlerin CEO’larının dünya pazarının dinamiklerini ve zorunluluklarını Robertsoncılardan çok daha iyi kavradığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Gelirlerinin ne kadarını iç satışlardan elde ettiklerinden bağımsız olarak, her büyük şirket dünya pazarına ayrılmaz biçimde bağlıdır. Verimlilik, emek üretkenliği, kâr oranı yalnızca ulusal değil, küresel standartlarla ölçülür. Yatırımcılar sermayeleri için en iyi getiriyi ararken sermaye yerkürenin etrafında dolaşır.

Spartakistler şöyle devam ediyor: “Amerikan işçi hareketinin gerilemesinin temel nedeni ‘küreselleşme’nin nesnel etkileri değil, AFL-CIO’nun sahte önderlerinin bozguncu ve hain politikalarıdır.”

Burada sendikaların krizine ilişkin tamamen öznel bir açıklamayla karşı karşıyayız. Bize anlatılana göre, işçi sınıfının bütün yenilgileri AFL-CIO’nun tepe yöneticilerinin kişisel çürümüşlüğüyle kolayca açıklanabilir. Ne var ki bu açıklama şu soruyu gündeme getiriyor: 1980’den bu yana yaşanan bütün yenilgiler yalnızca AFL-CIO’daki kötü insanların yaptıklarının ürünüyse, sendikaların AFL-CIO’nun altın çağındaki önceki başarılarının, örgütü iyi insanlar yönettiği için elde edildiğini kabul etmemiz gerekmez mi? Bu durumda o iyi insanların arasına Soğuk Savaş döneminin kızıl avının başını çekenlerden George Meany’yi de katmak zorunda kalırdık. Ne de olsa AFL-CIO’nun yenilgileri ancak Meany’nin emekliye ayrılıp 1980’de ölmesinden sonra başlamadı mı?

Spartakistlerin yanıtlamadığı pek çok soru var. Kötü insanlar neden iyi insanların yerini aldı? Ya da bir zamanlar “iyi” olan insanlar neden birdenbire “kötü” oldu? Her şey şu ya da bu bürokratın niyetlerine indirgeniyor. Böyle bir yaklaşım Marksist yöntemin tam karşıtıdır. Spartakistler, Lenin’in Emperyalizm’inin kapitalizm çözümlemesinde son söz olduğunu iddia ediyorlar; ama ne bu broşürü ne de Lenin’in emperyalizm konusundaki diğer eserlerini pek dikkatle incelemişe benzemiyorlar. Lenin’in vurguladığı temel noktalardan biri, İkinci Enternasyonal’de oportünizmin büyümesinin nesnel olarak emperyalizmin gelişimine dayandığıydı.

Lenin, öncülük eden eseri Emperyalizm ve Sosyalizmde Bölünme’de şu soruyu sordu: “Emperyalizm ile oportünizmin (sosyal-şovenizm biçiminde) Avrupa işçi hareketi üzerinde kazandığı korkunç ve iğrenç zafer arasında bir bağlantı var mı? ... Modern sosyalizmin temel sorusu budur.” [Collected Works, Cilt 23 (Moskova: Progress Publishers, 1977), s. 105] Lenin, oportünistleri özlü bir biçimde “emperyalist aşırı kârlardan rüşvet verilerek kapitalizmin bekçi köpeklerine ve işçi hareketinin yozlaştırıcılarına dönüştürülmüş, küçük burjuvazinin bir kesimi ve işçi sınıfının belirli tabakaları” olarak tanımladı. [Age., s. 110]

Lenin, Üçüncü Enternasyonal’in kurulması çağrısını bu nesnel temelde yaptı. Lenin’in yaklaşımı, yani Marksist yaklaşım, öznel yönteme taban tabana zıttır. Gerçekten de devrimci politikalar, işçi sınıfının karşı karşıya olduğu krizin öznel bir yorumu temelinde geliştirilemez. Ne de olsa işçi sınıfının karşılaştığı sorunlar yalnızca kötü bireylerin niyetlerinin ürünüyse, nispeten basit bir çaresi vardır. AFL-CIO, kötü insanların yerine iyi insanlar getirilerek kolayca değiştirilebilir. Peki neden burada durmalı? Kötünün yerine iyiyi getirmek AFL-CIO’yu işçi sınıfına hizmet eden bir örgüte dönüştürebiliyorsa, Demokrat Parti ya da hatta ABD hükümeti gibi başka kurumlarda benzer mucizeler yaratmak neden olanaksız olsun?

Bu elbette çocukça bir saçmalıktır. Marksistler AFL-CIO’yu kötü insanlar yönettiği için değil, nesnel olarak işçi sınıfı üzerinde kapitalist tahakkümün bir aracı olduğu için siyasi olarak mahkûm ederler. Dahası AFL-CIO’nun kadroları, işçi sınıfına amansızca düşman olan belirli bir üst orta sınıf toplumsal tabakadan oluşur; örgüt bu tabakayı doğrudan temsil eder ve onun çıkarlarına hizmet eder. Bu gerici tabakanın izlediği politikaları temelde küresel olarak bütünleşmiş kapitalist üretimin yarattığı nesnel koşullar belirler. Son tahlilde belirleyici olan bu son noktadır. Sendikaların bizzat doğası, onları kapitalist üretimin ve dolayısıyla emek piyasasının küreselleşmesine etkili bir yanıt oluşturmaktan aciz kılar.

Bu çözümlemeyi reddeden Spartakistler, mevcut sendika liderlerinin öznel yöneliminde bir değişiklik olsaydı nelerin başarılabileceğini göstermeye çalışıyorlar. Örnek olarak, işçilerin yerine 15.000 grev kırıcının kullanıldığı New York’taki bir inşaat işçileri grevini gösteriyorlar. Ofis binaları aşağı yukarı her zamanki gibi çalıştı. Workers Vanguard, sendika liderleri doğru olanı yapmaya karar verseydi bu mücadelenin mutlu sonla bitebileceğini söylüyor.

John Lennon’ın ünlü şarkısından esinlenmiş gibi görünen Workers Vanguard şöyle yazıyor:

“Ama örgütlü işçi hareketinin New York’un emekçilerini örgütlemeye çalıştığını ve New York’un gettolarındaki ve barrio’larındaki mülksüzleştirilmiş nüfusa, büyük kısmı azınlıklardan ve göçmenlerden oluşan inşaat işçilerini etkin biçimde desteklemeleri çağrısında bulunduğunu hayal edelim.”

Sonra hayal kurmayı iyice ileri götürüyorlar: “Onlarca, yüzlerce grevci ve diğer işçiler, sendikalı ve sendikasız —siyah ve Hispanik gençlerle birlikte— New York’taki her büyük ofis binasını kuşatıp içeri girişleri engelleyebilirdi.”

Sermaye dize getirilirdi! “David North’un iddiasının aksine, Amerikan çok uluslu şirketlerinin CEO’ları buna New York’taki genel merkezlerini kapatıp operasyonlarını Yeni Delhi’den ya da Meksiko’dan yöneterek yanıt vermezdi. Bunun yerine polis saldırıya geçer, grev gözcülerini dağıtmaya çalışır, militan işçileri ve destekçilerini tutuklardı. Sonucu ise New York işçi hareketinin, özellikle siyah ve Hispanik topluluklardaki halk desteğine dayanan etkili eylemler örgütleme yeteneği belirlerdi.”

Ardından doruk noktasına ulaşıyorlar: “Örneğin bir günlük bir toplu taşıma grevi, dünyanın finans başkentindeki iktidar sahiplerini, inşaat işçilerinin lehine olacak bir anlaşmayı emlak baronlarına dayatmaya ikna edebilirdi.” [Vurgu eklenmiştir]

İşte öznel politikalarından doğan mızmız oportünizm ve dar kafalı reformizm. Ne acınası bir senaryo: Önce sendika bürokratları fikir değiştirip bir günlük grev çağrısı yapıyor. Bu, bankerlerin gözyaşlarına boğulup fikir değiştirmesine yol açıyor; onlar da sırası gelince, katı yürekli bina sahiplerinin fikrini değiştiriyor. Öznel karar alma çemberi tamamlanıyor. Herkes fikrini değiştirmiş ve bütün sorunlar çözülmüştür. İnşaat işçileri kazanır, emek ile sermaye uzlaşır. Bütün bunlar —üstüne bir de cennet— dünya pazarının tatsız müdahalesi olmadan elde edilmiştir.

Hayallerden gerçekliğe dönelim. Spartakistler, Uluslararası Komite’nin kapitalist üretimin küreselleşmesi ile sendikaların gerilemesi arasındaki bağı vurgularken aşırıya kaçtığını düşünüyor gibi görünüyor. Aslında Marksistler, dünya kapitalist gelişiminin çok daha erken bir aşamasında bile sermayenin küresel genişlemesinin ulusal olarak örgütlenmiş sendikalar üzerindeki geniş kapsamlı sonuçlarını kavramışlardı. Öğretiye bağlı Marksistler, özellikle yirminci yüzyılın başında sermayenin dünya çapında genişlemesinde işçi sınıfı için sürekli iyileşen yaşam standartları olanağı gören Eduard Bernstein’ın reformist takipçilerine yanıt olarak, bu sürecin olumsuz sonuçlarını vurguladılar.

Rosa Luxemburg, 98 yıl önce yazdığı son derece güncel eseri Reform mu Devrim mi?’de hem küreselleşmeyi hem de bunun ulusal sendikalar açısından sonuçlarını öngörmüştü:

Sendikal hareket, faaliyetinin fiilî sınırları içinde bile, uyum teorisinin ona atfettiği sınırsız biçimde yayılamaz. Tersine, toplumsal gelişmenin büyük etkenlerini incelediğimizde, sendikaların muzaffer bir gelişimiyle damgalanan bir çağa doğru değil, sendikaların zorluklarının artacağı bir döneme doğru ilerlediğimizi görürüz. Sanayi gelişimi ulaşabileceği en yüksek noktaya vardığında ve kapitalizm dünya pazarında inişe geçtiğinde, sendikal mücadele iki kat zorlaşacaktır. Birincisi, emek gücüne talep bugünkünden daha yavaş, emek arzı ise daha hızlı artacağı için pazarın nesnel konjonktürü emek gücü satıcıları açısından daha az elverişli olacaktır. İkincisi, kapitalistlerin kendileri, dünya pazarında uğradıkları kayıpları telafi etmek için, toplam üründen (ücretler biçiminde) işçilere düşen payı azaltmak amacıyla bugünkünden de büyük çabalar harcayacaklardır. [Londra: Bookmarks, 1989, s. 40.]

Luxemburg’un argümanları uzun zaman önce Marksizmin teorik cephaneliğine girdi. Ama bugün onun argümanlarının yankıları, üretimin küreselleşmesinin işçi sınıfı üzerindeki etkisini çözümleyen sayısız çalışmada bulunabilir. Bu kitaplardan biri olan ve yeni yayımlanan, gazeteci William Greider’ın One World, Ready or Not: The Manic Logic of Global Capitalism adlı kitabından bazı materyallere dikkatinizi çekmek istiyorum.

Bu kitap kapitalist politikaların yönünün değiştirilmesi çağrısında bulunuyor. Greider sosyalizmin karşıtı ve hakkında coşkuyla yazdığı AFL-CIO’nun sadık bir müttefiki. Yine de yetenekli bir gazeteci ve küreselleşmenin işçi sınıfı üzerindeki etkisini gösteren bilgiler sunuyor. Kitabın bir bölümü, bilinçli bir ironiyle “Gleiche Arbeit, gleicher Lohn” [Eşit işe eşit ücret] başlığını taşıyor. Greider’a göre ironi, bir zamanlar örgütlü işçi hareketinin savaş çığlığı olan bu eski sloganın bugün, uluslararası emek piyasasının sunduğu olanaklardan yararlanan ulusötesi şirketlerin eylemleri aracılığıyla hiç beklenmedik bir biçimde gerçekleşiyor olmasında yatıyor.

Bölüm, arbitraj denen bir ekonomik spekülasyon biçimi üzerine bir tartışmayla başlıyor. Arbitrajcı, belirli bir metanın alınıp satıldığı piyasalar arasındaki küçük fiyat farklarından yararlanan spekülatördür. Greider şöyle yazıyor:

Küreselleşen ekonomide arbitraj bambaşka bir amaca uygulanır: Meta insan emeğidir, fiyat ücrettir. Ücret arbitrajı (şirketler ona bu adı vermese de) aşağı yukarı ters yönde işler: Üretimi ve işleri yüksek ücretli bir emek piyasasından emeğin çok daha ucuz olduğu bir başkasına taşır. Böylece üreticiler bu ücret farklarından arbitraj yaparak maliyetlerini düşürür ve kârlarını artırır; nihai ürünlerini ise genellikle yine yüksek ücretli piyasalarda satarlar.

Uzak piyasalar arasında mal taşımanın maliyeti, başarılı arbitrajın önünde her zaman pratik bir engel olmuştur; ama modern teknolojiler, bütün fabrikaları taşımak söz konusu olduğunda bile bu maliyetleri büyük ölçüde düşürmüştür. Dünyanın farklı yerlerindeki ücret düzeyleri arasındaki muazzam eşitsizliklerden yararlanmanın potansiyel kazançları yanında taşımacılık önemsiz bir etkendir. [New York: Simon & Schuster, 1997, s. 57]

Greider, Robertson ve şürekâsının argümanlarına oldukça yıkıcı bir yanıt niteliği taşıyan bir pasajda şöyle diyor: “Illinois’deki otomotiv işçileri bir iki günde, Malezyalı elektronik işçilerinin bir ayda kazandığını kazanıyordu; çok daha düşük ücretle çalışan Çin’deki ya da Vietnam’daki işçilerden söz etmeye bile gerek yok. İngiliz-Fransız yatırımcı James Goldsmith, bir Fransız’ın maliyetinin kırk yedi Vietnamlıya eşit olduğunu hesaplamıştır. İnsanlık bu kaba ölçekle ölçülecek olursa, bir Amerikalı makinist yaklaşık altmış Çinli makiniste bedeldi.” [Age., s. 64]

Greider, küresel ekonomik süreçlerin Amerikalı işçilerin karşılaştırmalı yaşam standartları üzerindeki etkisini belgeliyor: “1975’te ABD imalat sanayisindeki üretim işçilerinin saatlik ücretleri Japonya’dakinin iki katıydı ve Norveç, İsveç, Belçika ve Hollanda dışında herkesinkini aşıyordu. 1980’de Amerikan fabrika ücretleri, Batı Almanya da dahil olmak üzere sekiz ülkenin gerisine düşmüştü. 1992’de ABD, Japonya da dahil olmak üzere on üç ülkenin gerisindeydi.” [Age., s. 66]

“[Düşen yaşam standartlarının] başlıca açıklaması küresel ücret arbitrajıydı,” diyor Greider ısrarla. “Geri kalmış ülkelerdeki düşük ücretli işçilerin kaba biçimde verimsiz olduğu yönündeki genel varsayım düpedüz yanlıştı. Hatta dolar başına bakıldığında, daha ucuz işçiler işverenler için çoğu zaman yerlerini aldıkları daha becerikli işçilerden daha kârlı bir alımı temsil ediyordu. Üretkenlikleri daha düşüktü ama hızla —ücretlerinden çok daha hızlı— artıyordu da. Hükümetler, yabancı sermayeyi çekmek için çoğu zaman durumun böyle olmasını güvence altına alıyordu.”

Örneğin Meksika’da Ford, GM ya da VW’nin yeni otomotiv işçileri, şirketlerin kendi ülkelerindeki fabrikalarda çalışan işçilerin verimliliğinin yüzde 50 ila 70’i düzeyinde iş görebiliyordu. Ama ücretleri onların altıda ya da sekizde biriydi...

Benzer farklılıklar, dünyanın her yerinde, ücretlerin hızla yükseldiği Asya emek piyasalarında bile olağandı. Klasik örnek gömleklerdi: Amerikalı konfeksiyon işçileri bir gömleği 14 dakikalık insan emeğiyle üretebiliyordu, Bangladeş’te ise bu 25 dakika sürüyordu. Ama ABD’de ortalama ücret saatte 7,53 dolarken Bangladeş’te 25 sentti; Bangladeş’teki ücretler iki ya da dört katına çıksa bile bu üstünlük ortadan kalkmazdı. Ya da çelik: ABD sanayisi bir ton çelik üretmek için 3,4 saatlik insan emeğine ihtiyaç duyarken Brezilya’da bu 5,8 saat sürüyordu. Ama ücret farkı 10’a 1’di: saatte 13 dolara karşı 1,28 dolar. [Age., s. 74-75]

Greider bu durumdan yakınıyor ve sendikaların etkili bir yanıt oluşturabilmesini diliyor. Bu bölüm aslında İsviçre’de sendika yetkililerinin katıldığı uluslararası bir toplantının anlatımıyla başlıyor. Greider katılımcıları sempatik bir biçimde resmetmeye çalışsa da bu uluslararası toplantının dünyanın farklı bölgelerindeki sendikalar arasındaki ulusal karşıtlıkları gün yüzüne çıkardığını belirtmek zorunda kalıyor. Toplantının baskın teması uluslararası işçi dayanışması değil, karşılıklı kırgınlıktı. Farklı ulusal sendikalar, kendi ülkelerindeki işçi hareketinin karşılaştığı sorunlardan birbirlerini en azından kısmen sorumlu tutuyor.

Sendika hareketinin çöküşünden kaygıya kapılan Greider şu uyarıda bulunuyor: “Sendikalar ortadan kalkarsa, onların yerini alacak başka bir şey, piyasanın dizginsiz gücüne karşı koyabilecek yeni bir kolektif ses biçimi ortaya çıkabilir mi? Küresel ticareti yönlendiren ekonomik bir zorunluluk olarak ücret arbitrajı bir fırsattı. Toplumsal bir zorunluluk olarak ise derinleşen bir kargaşanın ve öfkenin tohumlarını ekti. İş dünyası ve finans ekonominin peşinden giderken, uzun vadede serbest sermaye için sendikalardan daha tehdit edici hâle gelebilecek olan, kötüleşen toplumsal koşullardı.” [Age., s. 79]

Küçük burjuva radikallerin kaygılarını yansıtan Greider, mevcut sendikaların çöküşünün militan ve öfkeli işçiler arasında devrimci sosyalistlerin siyasi etkisini büyüteceğinden korkuyor.

Greider’ın çalışması, Uluslararası Komite’nin yaptığı çözümlemeyi doğruluyor. Olaylar, DEUK’un 1987’de geliştirmeye başladığı perspektifin ileri görüşlülüğünü teyit etmiştir. Bu çözümleme bütün çalışmalarımızın temeli olmuştur. Son on yıl, birliklerin partilere dönüştürülmesiyle doruğa ulaşan teorik ve siyasi bir hazırlık on yılıydı. Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin işçi sınıfı içinde sosyalist politikanın ve sosyalist kültürün yeniden canlanması için uluslararası çapta tanınan siyasi merkez olarak ortaya çıkmasının temellerini attık. Teorik cephede kuşkusuz büyük ilerleme kaydettik ve birliklerimizin partilere dönüştürülmesi, örgütsel anlamda, büyük bir ileri adımın başlangıcıdır. Ama bu dönüşümü başlatmış olarak şimdi Uluslararası Komite’nin karşısındaki iki büyük sorunu aşma göreviyle karşı karşıyayız.

Birincisi, siyasi çizgimizin gücü ve doğruluğu ile siyasi etkimizin büyüklüğü ve kapsamı arasındaki çelişkidir. İkincisi, uluslararası perspektifimiz ve yönelimimiz ile uluslararası iş birliği ve uluslararası önderlik biçimlerinde var olan gerçek pratik sınırlılık arasındaki uçurumdur. Bu sorunları aşmak için sürekli çaba gösterdik, ama elimizin altında hazır bir çözüm olmadığını kabul etmek gerekir.

Ancak Uluslararası Komite’nin etkisini çarpıcı biçimde genişletmenin ve çok daha birleşik bir uluslararası pratik geliştirmenin koşulları, siyasi ve pratik olarak, şu anda fiilen ortaya çıkıyor. Son on yılda uğrunda çalıştığımız bu olanaklardan yararlanmak, bence, pratiğimizde son derece köklü bir değişikliği gerektiriyor.

Bu nedenle The International Workers Bulletin (IWB) hakkında konuşmak istiyorum. Hepimiz biliyoruz ki IWB ve ondan önce Bulletin, partinin siyasi yaşamında merkezi bir rol oynamıştır. Gerçekten de partimizde oynadığı rol, işçi hareketinde gazetenin güçlü geleneğiyle bağlantılıdır. Gazeteyi işçi hareketi icat etmedi. Ama devrimci sosyalistler, 19. yüzyılın son üçte birinde ortaya çıkan bu popüler kitle iletişim biçiminden yararlandılar ve ona ustalıkla hâkim oldular.

Yirminci yüzyılda başka kitle iletişim biçimleri, önce radyo, ardından televizyon gelişti ve bunlar kitle bilinci üzerinde olağanüstü etkili oldu. Ama devrimci sosyalist hareketin bu teknolojilere erişecek ve onlardan yararlanacak kaynakları yoktu. Bizim çalışmamız ve DEUK’un bütün şubelerinin çalışması gazetenin tirajını artırmaya odaklandı; gazetenin siyasi gelişimi, üretimi ve dağıtımı Uluslararası Komite şubelerinin faaliyetine hâkim oldu.

Eski Sosyalist İşçi Birliği’nde (SLL) ve WRP’de gazeteye odaklanma sonunda manik boyutlara ulaştı. Partinin inşası yalnızca yayın sıklığı ve —en azından kâğıt üzerinde— tiraj büyüklüğüyle tanımlanıyordu. Her şey günlük gazetenin üretimine tabi kılındı. Günlük gazetenin basımına özel olarak ayrılmış çok sayıda baskı ekipmanını satın almak için milyonlarca sterlin toplandı. Bütün kadro, bütün zamanını ve enerjisini News Line’ın ülke çapında dağıtımına harcamak zorunda bırakıldı. Her sabah Runcorn’daki fabrikadan kamyonlar News Line’ı İngiltere ve İskoçya’nın dört bir yanına dağıtmak üzere yola çıkıyordu. Gazetenin dağıtımını kolaylaştırmak için onlarca motosiklet satın alındı. Gerçekte, ülke genelindeki yerel birimlere teslim edilen binlerce gazetenin yalnızca çok küçük bir yüzdesi gerçek işçilerin ve okurların eline ulaşıyordu. “Destelerin” çoğu üyelerin evlerinde yığılıp kalıyor, toz toplayıp sararıyor ve birkaç hafta ya da ay sonra atılıyordu. Birikimli etkisi bu denli moral bozucu olan bu deneyim, İşçilerin Devrimci Partisi üyelerinin büyük bir kısmının tükenmesinde, yoksullaşmasında ve moralinin çökmesinde hiç de küçük olmayan bir rol oynadı.

WRP, Uluslararası Komite’nin daha genç şubelerine bu pratiği taklit etmeleri için baskı yaptı. Günlük gazeteye ulaşmak bütün şubelerin büyük hedefi olarak gösteriliyordu. Bu perspektifin pratik etkisi, telaşlı bir faaliyetin, bağış kampanyalarının ya da kafa karıştırıcı Wohlforth tarzı abonelik kampanyalarının hâkim olduğu siyaset dışı bir iklimi teşvik etmek oldu.

Ancak İşçiler Birliği’nde, işçi sınıfı içinde yüksek düzeyde faaliyeti sürdürürken siyasi perspektiflerin geliştirilmesine yaptığımız vurguyu koruduk ve bu, 1982’de ortaya çıkan çatışmaya yol açtı. Tirajımızı enerjik bir şekilde genişletmeyi de sürdürdük ve günlük bir gazetenin ortaya çıkması için koşulları yaratmaya çalıştık. Ama bu çalışmanın partiyi ezip geçmesine izin vermedik. Perspektifler üzerine ciddi çalışmayı sürdürmenin ve kadroyu eğitmenin mümkün olduğu bir siyasi ortamı korumak için mücadele ettik. Bölünmenin ardından yayın sıklığının haftada ikiden haftada bire düşürülmesini önerdik ve bunu 1987’de hayata geçirdik.

Haftalık yayını birkaç yıl sürdürdük. Aynı zamanda, perspektifimizin temel çizgisine uygun olarak, Uluslararası Komite’nin çalışmasını bütünleştirmenin araçlarını geliştirmeye çalıştık. Nisan 1993’te The International Workers Bulletin’in kurulmasına yol açan siyasi anlayışları hatırlamak yoldaşlar için değerli olacaktır. Eski Bulletin’in son sayısında Barry Grey yoldaş, IWB’nin kuruluşunu büyük ölçüde onun DEUK’un çalışmasının gelişimi üzerinde yaratacağı etki açısından açıkladı:

The International Workers Bulletin, İşçiler Birliği’nin ve Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’ndeki düşünce ortaklarımızın son sekiz yıllık siyasi mücadelesinin doruk noktasıdır. Bu mücadele, kapitalizmin dünya krizini ve bunun Amerikan ve uluslararası işçi sınıfı açısından sonuçlarını çözümlemeye yönelik yoğun bir teorik çalışmayı içerdi. İşçiler Birliği’nin ve DEUK’un 1985-86’da WRP’nin ulusal oportünist dönekleriyle bölünmesinin hayati bir kazanımı, Troçkist hareketin enternasyonalist temellerinin netleşmesi ve güçlenmesiydi. O zamandan bu yana hareket, sınıf mücadelesinin uluslararası bir olgu olarak çözümlenmesine özel bir vurgu yaptı. ABD’deki siyasi gelişmeleri ve Amerikalı işçilerin deneyimlerini, kapitalizmin dünya krizi ve uluslararası işçi sınıfının karşı karşıya olduğu siyasi görevler açısından değerlendirmeye çalıştık. Yeni adı ve yeni tasarımıyla gazetemizin, partinin sosyalist enternasyonalizmi hem ülke içinde hem de yurt dışında savunmasını yoğunlaştırmasını ve genişletmesini sağlayacağına inanıyoruz.

The International Workers Bulletin’i bir siyasi ve tarihsel çözümleme kaynağı ve uluslararası işçi sınıfının siyasi bir silahı olarak görüyoruz. Gazete her şeyden önce mücadelelerini giderek daha fazla uluslararası bir mücadelenin parçası olarak gören işçilere seslenecek. Burjuvazinin ve sendika bürokrasisinin körüklediği gerici şovenizm ve milliyetçilikle mücadelede ve işçi sınıfını bütün toplumsal ve siyasi sorunlara enternasyonalist bir yaklaşımla eğitmede hayati bir rol oynayacak.

The International Workers Bulletin’in böyle bir enternasyonalist yaklaşımı nasıl teşvik edeceği sorusuna Barry şöyle yanıt verdi: “Önemli bir etken, yayın kurulumuz ile Uluslararası Komite’nin Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’daki şubelerinin yayın kurulları arasındaki uluslararası iş birliğinin yoğunlaşması ve Latin Amerika, Afrika, Doğu Avrupa ve eski Sovyetler Birliği’ndeki Dördüncü Enternasyonal destekçileriyle daha sistemli bir iş birliği olacaktır. Yalnızca Britanya, Almanya, Fransa, Avustralya, Sri Lanka, Hindistan ve Kanada’dan değil, Güney Afrika, Japonya, Ukrayna, Rusya ve daha pek çok ülkeden de düzenli haberler almayı umuyoruz.”

IWB, şubelerimizin çalışmasını giderek daha sıkı bir biçimde bütünleştirmeye yönelik bir girişimi temsil ediyordu. Bu çalışmanın önemli bir yönü, yeni ortaya çıkan bilgisayarlı iletişim teknolojisinin açtığı olanakları kavramak ve bu teknolojiyi farklı DEUK şubelerinin yayın kurullarının çalışmasını bütünleştirmenin ve eşgüdümlemenin bir aracı olarak daha etkili kullanmaktı.

Nitekim IWB’nin kuruluşundan kısa süre sonra uluslararası bir gazete kurma olasılığını tartışmaya başladık. Ama IWB’nin yayına başlaması en ciddi sorunlarımızı gerçekten aşmadı. Haftalık yayını sürdürmenin pratik sorunları arttı. Siyasi iklimdeki değişim, Detroit’te ve bütün Ortabatı’daki fabrika kapanışlarının etkisi, sokak satışlarının etkisinin azalması ve pek çok yaşlı yoldaşın kişisel durumunda ve satış örgütleme yeteneğinde yaşanan, tamamen öngörülebilir değişiklik; bütün bunlar etkisini gösterdi. Haftalık yayına ayrılan zihinsel, fiziksel ve mali kaynaklar ile basınımızın tirajı arasındaki çelişki, genel olarak sorunları aşmada çok sınırlı bir yöntem olan telkinle aşılamazdı. Böylece 1994 baharında haftalık yayından iki haftalık bir yayına geçmeyi önerdik. Bu değişiklik kabul edildi ve Uluslararası Komite’nin bütün şubeleri örneğimizi izledi.

Ancak kısa sürede, yayın sıklığındaki değişikliğin bazı pratik basınçları kuşkusuz hafifletse de altta yatan sorunu gerçekten çözmediği anlaşıldı. Gazetenin tirajı düşmeye devam etti ve uluslararası bir gazetenin geliştirilmesinde yalnızca sınırlı bir ilerleme kaydedildi. En yorucu örgütsel yöntemlerle IWB’nin tirajını iki katına çıkarmış olsaydık bile, bu, siyasi etkimizin niteliksel olarak genişlediği anlamına gelmezdi.

Daha önce de belirttiğim gibi, belirli bir nesnel soruna pratik bir çözümün bulunmadığı zamanlar vardır. Böyle durumlarda sabır, bir devrimcinin başlıca erdemleri arasındadır. Ama nasıl ki akıl deliliğe, iyilik ise belaya dönüşebiliyorsa, sabır da edilgenliğe ve kaderciliğe dönüşebilir. Nesnel koşulların insanın siyasi gelişimine dayattığı sınırlılıklarla uzun süre mücadele etmek bir şeydir. Bunlara boyun eğmek, yaşamın bütün yönlerini adım adım, çoğu zaman dile getirilmeyen, bu sınırlılıkların asla aşılamayacağı varsayımına uydurmak ise bambaşka bir şeydir. Giderek içi boşalan rutinlere ilhamsızca uyulmasına dayanan salt “dişini sıkıp yola devam etmenin” bir şekilde mucizevi biçimde partinin büyümesine yol açacağı yönündeki kendini kandıran yanılsamayla avunan sessiz bir teslimiyet kadar devrimci bir partinin iç gücünü aşındıran hiçbir şey yoktur.

Devrimci siyasette sabır, bir hareketin uzun süredir var olan sınırlılıkları ve sorunları aşmasını sağlayacak olanakları fark edip bunlara göre davranmayı başaramadığı noktada belaya dönüşür. Bu tür olanaklar şimdi internetin gelişimiyle bağlantılı olağanüstü iletişim teknolojileri biçiminde ortaya çıkmış bulunuyor. Bunu yaklaşık iki yıldır tartışıyoruz. Konu ilk kez 1994 sonunda yapılan bir genel üye toplantısında gündeme geldi. Ancak o zamandan bu yana internet kullanımı patlama niteliğinde bir gelişme gösterdi. İnterneti bugün dünya çapında 40 milyondan fazla insan kullanıyor; web sitelerinin sayısı 1995’teki yalnızca 19.000’den bugün çeyrek milyona yükseldi. Büyük ABD şirketlerinin yüzde 55’inden fazlasının bir web sitesi var ve 2000 yılına gelindiğinde web üzerinden 80 milyar dolarlık iş yapılacağı tahmin ediliyor. Financial Times’a göre internet trafiği yılda yüzde 300 büyüyor ve World Wide Web’e [www] bağlı sunucuların sayısı 1996’nın son beş ayında ikiye katlanarak 300.000’i aştı.

Bu iletişim biçimi son derece devrimcidir. Her şeyden önce kolay erişilebilir, nispeten ucuz ve dolaysız ve doğrudan uluslararasıdır. İnternetin iş dünyasında fiilen nasıl kullanılacağı üzerine pek çok tartışma yapılıyor. Onların büyük sorusu, internetin nasıl ve ne zaman para kazandıracağıdır. Elbette her sektör için aynı yanıt yoktur. Bazı perakende sektörleri için etkisi açıktır. Kendini dünyanın en büyük kitapçısı olarak tanıtan Amazon.com birkaç ay içinde yedi çalışandan 200 çalışana ulaştı ve işinin her ay yüzde 30 büyüdüğünü bildiriyor.

Bu teknolojinin çalışmamız üzerindeki geniş kapsamlı potansiyel etkisini görmezden gelmek akılsızlık olur. İnternet, son derece yaygın ve erişilebilir bir kitle iletişim biçimi olarak hızla öne çıkıyor. Uluslararası Komite’yi ve şubelerini uğraştıran iki belirleyici soruna yanıt veriyor: Birincisi etkimizin genişletilmesi, ikincisi faaliyetimizin uluslararası düzeyde bütünleştirilmesi.

Gazete bir iletişim aracıdır; kendi başına bir ilke değildir. Uluslararası Komite’nin fikirlerini iletmenin bir aracı olarak giderek daha az etkili hâle gelmiştir; hareketimizin kaynaklarından talep ettikleri ve bu kaynakları kullanma etkinliğimiz açısından ise giderek daha yıkıcı hâle gelmiştir. Önerimiz, enerjimizi Uluslararası Komite’nin ve şubelerinin başlıca kamusal kimliği ve adresi olacak uluslararası bir web sitesinin kurulmasına, geliştirilmesine ve sürdürülmesine yoğunlaştırmaktır. Lenin’in bu yüzyılın başında tüm Rusya gazetesine yüklediği, devrimci partinin kolektif teorisyeni, propagandacısı ve örgütçüsü olma işlevlerinin hepsi web aracılığıyla gerçekleştirilebilir.

Yoldaşlara, Ne Yapmalı?’da Lenin’in tüm Rusya gazetesi önerisini geliştirdiği bölümleri çok dikkatli okumalarını öneririm. Lenin’in Rus hareketinin pratik sorunlarına ilişkin çözümlemesine özellikle dikkat edilmelidir. Lenin Ne Yapmalı?’yı yazdığında, devasa kaynaklarıyla Almanya’daki sosyal demokrasinin çok başarılı biçimde kullandığı yerel gazeteler geleneğine karşı çıkıyordu. Genellikle, yerel birimleri işçi sınıfına yakın tutmak için yerel gazetelerin gerekli olduğuna inanılıyordu. Lenin o dönemde, Rus sosyal demokrasisinin farklı birimlerinin dağınık faaliyetlerini eşgüdümleyecek, onlara birleşik bir siyasi çizgi sağlayacak ve kolektif faaliyetlerini çok daha etkili kılacak bir tüm Rusya gazetesini savundu.

Bir web sitesinin çok büyük miktarda bilgi taşıyabileceğine ve siyasi, tarihsel, kültürel ve pratik sorunların geniş bir yelpazesine seslenebileceğine inanıyoruz. Giderek genişleyen bir işçi, öğrenci ve aydın kitlesini kendine çekecektir. Dünyanın her yerinden okur ve yorum çekecek ve çalışmamızda muazzam bir ilerlemenin temellerini atacak kapsamlı bir elektronik yazışma geliştirmemizi sağlayacaktır. E-postalarımızı yanıtlamak, siyasi temaslarımızın geliştirilmesinde ve yalnızca hâlihazırda şubelerimizin bulunduğu ülkelerde yeni yerel birimlerin değil, şu anda hiç destekçimizin olmadığı yerlerde yeni şubelerin de inşasında önemli bir rol oynayacaktır.

Rusya’daki etkimiz neredeyse tamamen, 1989-1992 arasında çeşitli kişilerle sürdürdüğümüz siyasi yazışma temelinde oluştu. Belirli bir siyasi ortamda çok küçük dergimiz bir karşılık buldu. Rusya’da solda siyasi olarak aktif olanların büyük bir kesimi Uluslararası Komite’yi tanıyor. Rusya’da ABD’de olduğumuzdan daha iyi tanındığımızı söyleyebilirim.

Bu nedenle The International Workers Bulletin’in yayınına son verilmesini öneriyoruz. Web ile IWB arasında yarım yamalak bir uzlaşmadan yana değilim. Bir web sitesi kurmak muazzam ve karmaşık bir girişimdir. Kaynaklarımızı etkili biçimde kullanmalıyız. Artık bir alternatif mevcut olduğuna göre, şu anda yalnızca bin kişinin okuduğu bir gazetenin yayımlanmasının gerektirdiği, kadronun enerjisini ve kaynaklarını tüketen moral bozucu ve sürdürülemez durumu sona erdirmenin zamanı gelmiştir.

Bu, basılı yayınları terk etmeyi önerdiğimiz anlamına gelmiyor. Yalnızca web ile bağlantılı teknolojik ilerlemelerden değil, masaüstü yayıncılıkla bağlantılı çıktı teknolojisindeki muazzam gelişmelerden de yararlanmalıyız. Risografta ya da gerektiğinde büyük baskı makinelerinde üretilen bildiri ve broşürlerin gelecekte çalışmamızda çok daha büyük ve etkili bir rol oynayacağına inanıyorum.

Aslında gazeteye tek yönlü bağlılık, çoğu zaman daha küçük ve daha ekonomik araçları etkili biçimde kullanmamızı engelledi. Bir fabrikada, bir gösteride ya da başka bir toplantıda yapılan önemli bir müdahaleye çoğu zaman bir bildiri ya da broşür gazeteden çok daha etkili hizmet edebilirdi. Çoğu zaman bildiri hazırlanmaz, çünkü bildiri IWB’den daha aşağı, daha az saygın, hatta belki de onunla rekabet eden bir siyasi yayın biçimi olarak görülür. Ya da belki de onu hazırlamaya yeterli zamanımız olmamıştır.

Ama en etkili müdahalelerimizden bazıları, bu daha az saygın ve —belirtmeliyim ki— çok daha ucuz siyasi yayın biçimleriyle gerçekleşti. Gelecekte bildiri ve broşürler web sitemizin tanıtımını yapmak ve okur kitlesini oluşturmak için kullanılabilir. Örneğin kitlesel bir gösteri için, günün meselelerini ele alan bir açıklamayla birlikte web sitemizin tanıtımını içeren özel bir broşür hazırlayabilir ve yarattığı karşılığı web sayfamızın aldığı ziyaret sayısı üzerinden izleyebiliriz.

Ayrıca Uluslararası Komite’deki yoldaşlarımızla birlikte, aylık ya da iki ayda bir çıkacak yeni bir siyasi ve teorik basılı dergi başlatmayı öneriyoruz. Bu dergi siyaset, tarih ve kültür üzerine daha uzun makalelere, yani tam da IWB’de çıkan ama ne yazık ki işçi sınıfının eğitiminde bir rol oynamaya başlamadan çok hızlı bir şekilde kaybolup unutulan türden malzemelere yer verecektir. Derginin tirajı kitapçılar, internet, kütüphaneler ve kamusal satışlar aracılığıyla oluşturulacaktır.

Son olarak, çalışmamızın bir diğer can alıcı yönü Labor Publications’ın ve yayın programının geliştirilmesi olmalıdır. Kitaplar, partinin etkisini genişletmenin ve işçi sınıfının gelişiminin içinde gerçekleştiği siyasi kültürü değiştirmenin can alıcı bir aracıdır. Bu bağlamda bir kez daha siyasi duruma değinmek istiyorum.

Siyasi iklimde bir değişimin belirgin işaretleri var. Bu, kapitalist piyasanın dizginsiz işleyişini son derece eleştiren makale ve kitapların sayısındaki ani artışta, piyasa kapitalizminin bir tür yeni Keynesçi, yeni New Deal’cı eleştirisinde kendini gösteriyor. Bunların büyük bölümü, mevcut gelişme eğilimlerinin devrimci sonuçlarına ilişkin korkutucu senaryolara ayrılmış durumda. Bu tür tartışmalara, krizin Marksist bir yorumunu geliştirmek ve sendika bürokrasisi ve radikallerle iş birliği içindeki burjuva liberallerin işçi sınıfı üzerindeki etkisine karşı mücadele etmek açısından müdahale edebilecek konumda olmalıyız.

Görüşlerimiz geniş çevrelerce bilinmelidir. Okunmalıdır. İzlenmelidir. Gelenek iyi bir şeydir ama gelişmenin önünde bir engele dönüştüğü bir nokta vardır. Marx’ın yazdığı gibi, “Tüm ölmüş kuşakların geleneği, yaşayanların beyinlerine bir kâbus gibi çöker.” [1] Web’i sayısız siyasi örgütün kullanacağına hiç kuşku yok. Elbette sağda ama solda da. Bugün uluslararası bir hareket olarak sahip olduğumuz kaynaklardan yoksun, gazete çıkarmayı aklından bile geçiremeyen ve bu yüzden onunla bağlantılı bütün geleneklere saplanıp kalmamış her türden grup, hatta bireyler olacak. Bir bilgisayar satın alacak, bir web sitesi kuracak, çok saldırgan biçimde çalışacak ve uluslararası temaslar kazanmaya başlayacaklar.

Yoldaşlar birdenbire, adını hiç duymadığımız grupların uluslararası düzeyde faaliyet gösterdiğini fark etmeye başlayacaklar. Ve o zaman şu soru ortaya çıkacak: Var olan olanaktan neden yararlanmadık?

Kendini yalnızca gazete yazmaya adamış yoldaşlarımız var. Bu çalışma çoğu zaman diğer bütün faaliyet biçimlerinden kopuktur. Gazetenin yazımında yer almayanlar ise büyük ölçüde gazetenin ara sıra yapılan ve doğası gereği son derece sınırlı olan satışlarına hapsoluyor. Bir alternatif olmadığı sürece bir pratiği savunmak ve sürdürmek bir şeydir. Bu, bir gazeteyi sürdürmenin muazzam güçlüklerinin daha önceki bir aşamada farkında olmadığımızdan değil ama bir alternatif yoktu. Şimdi bir alternatif var.

Bunun pratik sorunlardan kolay bir kaçış olduğunu ileri sürmüyoruz. Ama Uluslararası Komite’nin tarihinde yeni bir aşama açılıyor. Önceden belirlenmiş bir gelişme yolu yoktur. Haziran 1995’te İşçiler Birliği’nin Sosyalist Eşitlik Partisi’ne dönüştürülmesini başlatmayı önerdiğimizde bu noktayı olabildiğince güçlü bir biçimde dile getirmiştik. O zaman şöyle demiştik:

Marksizm bir bilimdir. Ama devrimci bir partinin inşasında izlenmesi gereken kesin adımları önceden açıklayabilecek biçimsel talimatlar dizisi yoktur. Dahası, geçmişin geleceğe kesin bir kılavuz sağlamaması tarihsel sürecin doğasında vardır. Geçmişin geleneklerinden dersler ve esin çıkarılabilir. Ama gelecek, geçmişin soluk bir taklidi olarak şekillenmeyecektir.

Uluslararası Komite’nin gelişimi, kadrolarından mevcut çağın özgül sorunlarına yaratıcı bir yanıt vermelerini gerektirir. Dördüncü Enternasyonal’in dayandığı tarihsel programı savunmakta kimseden geri kalmayız. Ama bu programın kendisi, işçi sınıfının nihayet sosyalizmi kuracağı örgütü yaratmaya yönelik amansız bir mücadele içinde sürekli olarak zenginleşmiştir. [The Workers League and the Founding of the Socialist Equality Party, s. 15]

İnternetin bütün sorunlarımızı bir gecede çözecek her derde deva bir ilaç olduğunu ileri sürmüyoruz. Etkili kullanımı, karmaşık ve hızla gelişen bir teknolojide ustalaşmayı gerektiriyor. Web’in durumu istikrarsız, hatta kaotik. Elbette her türden yeni maliyet ve ücret getirilebilir; kullanımını düzenlemeyi ya da sınırlamayı amaçlayan siyasi denetimlerden söz etmeye bile gerek yok. Ama bu sınırlamaların, IWB’yi satarken ya da satmaya çalışırken karşılaştığımız günlük sorunlarla kıyaslanabileceğinden kuşkuluyum. Şimdilik en azından kimse Web’e bağlanıp IWB’yi internete koyduğu için tutuklanamaz. Her hâlükârda, olası engellerin ve tuzakların hiçbiri bu teknolojiyi en saldırgan biçimde kullanmamızı engellememelidir; fişimizi basitçe çekecekleri fikri ise böyle bir davranışa yol açabilecek siyasi etkiyi ve bu tür eylemlere verilecek siyasi tepkiyi gözden kaçırmaktadır.

Web sitesini yalnızca bir ana sayfa, bir kartvizit olarak değil, güncel olayları, kültürel meseleleri, siyasi sorunları ve tarihsel konuları kapsayan devasa ve büyüyen bir siyasi yapı olarak tasarlamalıyız. Hâlihazırda var olan olağanüstü video teknolojisini kullanarak Lev Troçki’nin yaşamı üzerine bir sergi düzenlemek mümkündür. Örneğin Web’e bir video klip koyarak Troçki’nin Stalin’i teşhir edişini dinletmek mümkün olacaktır.

Web’in biçimlerinde ve estetiğinde ustalaşmalıyız. Web için yazmak bu teknolojinin bilincinde olmayı gerektirir: belki bir lazer yazıcıda bir buçuk sayfa olarak indirilebilecek makaleler. İndirilmek üzere biçimlendirilmiş koca bir dergi hazırlamak da mümkündür. Bildiriler, ülkenin ya da dünyanın herhangi bir yerinde kitlesel dağıtım için biçimlendirilmiş belgeler olarak indirilebilecek şekilde yazılabilir. Olanaklar sonsuzdur. Web sitesi zamanla düzenli destekçilerin, sempatizanların ve hatta söylediklerimizi izlemek zorunda hisseden muhaliflerin giderek artan ilgisini çekecektir. Daha önce hiç böyle bir olanağımız olmamıştı.

Bunun hareketimiz için gerekli ve hayati bir öneri olduğunu düşünüyorum. Bu konuda en geniş tartışmayı yapmak istiyoruz ve bu yeni teknolojiye, bu yeni araca kararlılıkla yönelmemizi ve onu uluslararası hareketimizin ve Sosyalist Eşitlik Partisi’nin gelişimi için en etkili biçimde kullanmamızı sağlayacak bir uzlaşmaya varabileceğimizi umuyorum.

***

David North’un internet tabanlı bir yayına geçiş önerisi üzerine yapılan tartışmaya yanıtı

İnternet tabanlı bir yayına geçiş önerisinin ardından kapsamlı bir tartışma yapıldı. Aşağıda David North’un Ulusal Komite toplantısının ilk gününün sonunda yaptığı konuşmayı yayımlıyoruz.

Yoldaşlar, bu öneriye verilen güçlü destek, partinin pratiğinde köklü bir değişikliğin zamanının geldiği konusunda hemfikir olduğunuzu gösteriyor. Bu kadro hareketin yalnızca ayakta kalmasını değil, gelişmesini ve büyümesini istiyor. Söz alanlar, teknolojideki olağanüstü gelişmelerin hareketimizin siyasi çizgisinin okur kitlesini genişletmek için bize bir olanak sunduğunu kabul ediyorlar.

Bu önerinin dayandığı perspektif tarihsel iyimserlikle doludur. Bu, Fred Mazelis yoldaşın da belirttiği gibi, derin bir moral çöküntüsü içindeki küçük burjuva grupların bakış açısıyla keskin bir karşıtlık içindedir. Farklı dönemlerde nesnel koşullardan doğan siyasi sınırlılıkları kabul etmek bir şeydir. Toplumsal gelişme yasalarının bilimsel kavranışına dayanan, tarihsel olarak geliştirilmiş bir perspektifi terk etmek ise bambaşka bir şeydir. Küçük burjuva gruplar, Marksizmin öldüğüne dair bitmek bilmeyen ilanlara uyum sağlıyorlar. Bu ilanlar, piyasa ekonomisinin “aşırılıklarını” eleştirenler de dahil olmak üzere sayısız güncel dergide ve kitapta bulunabilir.

Bu eserlerin yazarları genellikle okurlarına Marksizmin “başarısız olduğu” konusunda güvence vermeye büyük özen gösterirler. Ama ardından Marx’ın kapitalizm eleştirisinin şu ya da bu unsurunu intihal etmeye girişirler. Bu çarpıcı çelişki ne kabul edilir ne de açıklanır.

Hareketimiz —tarihsel, teorik ve siyasi olarak— Stalinizm ile Marksizm arasındaki uzlaşmaz karşıtlığın kavranışına dayanmaktadır. Dördüncü Enternasyonal, tarihi boyunca SSCB’nin varlığını sürdürmesinin, son tahlilde, Sovyet bürokrasisinin işçi sınıfı tarafından devrilmesine bağlı olduğunda ısrar etmiştir. Bu nedenle SSCB’nin çöküşü hareketimiz için bir sürpriz olmadı.

Dahası uluslararası burjuvazinin 1991 sonrasındaki zafer sarhoşluğunu pek ciddiye almadık, çünkü Uluslararası Komite, SSCB’nin çöküşüne yol açan krizin dünya ekonomisinin sistemik krizinin bir yönü olduğunu kavramıştı.

Şunu da eklemek gerekir ki Uluslararası Komite, uluslararası işçi sınıfının siyasi ve entelektüel krizini zengin ve çok katmanlı bir tarihsel bağlam içinde görebilme yeteneğinden güç aldı. İşçi sınıfının uğradığı gerilemelere rağmen, içinden geçtiğimiz dönem belirli devrimci özelliklerden yoksun değildir.

Son Rusya ziyaretimde, Vadim Rogovin’in yakın dostu olan, felsefe ve kültür üzerine pek çok eser yazmış ve bu alanlarda ansiklopedik bilgiye sahip Avner Zis ile görüştüm. Bugün seksenlerinin sonlarında olan Zis çok karamsar. Bu dönemde yalnızca kültürün, geçmişin entelektüel kazanımlarının çözülüşünü görüyor.

Zis’in yaşında ve kültüründe bir insanın eski SSCB’deki olayların bugünkü gidişatı karşısında derin bir umutsuzluğa kapılması anlaşılabilir. Onu radikallerle kıyaslamam. Karamsarlığı sinizmin değil, SSCB’nin çöküşünün sonuçları karşısında duyulan gerçek ve insani bir üzüntünün ürünü. Yakındığı şey Stalinizmin sona ermesi değil, ardından Sovyetler Birliği’nin bütün olumlu toplumsal ve kültürel kazanımlarının yok edilmesi. Dahası düşüncenin ve kültürün görünürdeki yozlaşmasının uluslararası niteliği de onu üzüyor. Mevcut durumda cesaret verici hiçbir şey göremediğini söyledi. Ona yanıt olarak şunları söyledim:

“Kültürün gerilemesi hakkında söylediğiniz her şey doğru. İnsanlık, önceki bir dönemde entelektüel olarak elde ettiği fetihlerden geriye doğru bir adım atmış gibi görünüyor.

“Ama siz büyük bir Hegel öğrencisisiniz. Hegel bize insan düşüncesini bütün yönleri ve boyutlarıyla incelememiz gerektiğini öğretmedi mi? İnsan düşüncesinin düzeyi ve kapasitesi yalnızca söylenen sözde ve basılı sayfada değil, insanın bilimini ve teknolojisini de kapsayan insan faaliyetinin bütün yapıtında ifadesini bulur.

“Bu açıdan bakıldığında, kültürün pek çok alanında —edebiyat, güzel sanatlar, müzik, sinema ve elbette siyaset— yaşanan apaçık gerilemeye rağmen, son birkaç on yılın insan yaratıcılığının olağanüstü bir patlamasına tanıklık ettiğini kabul etmek gerekir.”

Bu gelişme işçi sınıfı için ne anlama geliyor? Mikroçipin —insan zekâsının bu olağanüstü ürününün ve katalizörünün— gücünü ve özgürleştirici potansiyelini düşündüğümüzde, tarihsel iyimserlik için yeni gerekçeler buluruz. Geçmiş dönemi yalnızca evrensel bir gericilik dönemi olarak görmek dar görüşlülük olur. Elbette bir siyasi kafa karışıklığı döneminden geçiyoruz. Bu karışıklığın tarihsel kaynağı Rus Devrimi’nin çözülmemiş sorunlarına, 30’larda ve 40’larda işçi sınıfına dayatılan devasa yenilgilere ve işçi sınıfı içindeki ileri unsurları hedef alan faşist Holokost ile Stalinist terörün birleşimiyle ağır yaralanan kültürü yeniden canlandırmanın muazzam güçlüğüne kadar uzanır.

İnsan kültürü kırılgandır ve karşıdevrimci gericiliğin tek bir on yılında ona açılan yaraların iyileşmesi çok daha fazla on yıl gerektirebilir. Ama son yarım yüzyılda insan zekâsının yaratıcı enerjisi durgunlaşmadı. Belki daha yavan ve pratik ama uzun vadeli sonuçları bakımından yine de devrimci olan başka ifade araçları buldu.

Teknolojideki ilerlemeler yeni olanaklar açtı. Kapitalist üretimin küreselleşmesi, beraberinde getirdiği sefalete rağmen, devrimci ilerlemenin tohumlarını kendi içinde taşıyor. Ulusal sınırları eskimiş hâle getiriyor ve ulus devleti varlığını sürdürmesi için her türlü rasyonel gerekçeden yoksun bırakıyor. Dahası, sermayenin yerkürenin her köşesine dizginsiz biçimde nüfuz etmesini neredeyse tamamlayan üretimin küreselleşmesi, işçi sınıfının büyüklüğünde, sosyoekonomik öneminde ve potansiyel siyasi gücünde muazzam bir artış yarattı. Yalnızca birkaç on yıl önce revizyonistlerin işaret ettiği büyük mücadeleler, baskın toplumsal gücün hâlâ köylülük olduğu ülkelerde yaşanıyordu. Bilimsel devrimci düşüncenin mirasını —her şeyden önce Lev Troçki’nin teorik mirasını— reddeden revizyonist, küçük burjuva ve Marksizm karşıtı politikaların salgın gibi yayılmasının temeli buydu. Mandel ve Hansen’in önderliğindeki Pablocu oportünistler, geri kalmış ülkelerin mücadelelerinde işçi sınıfının belirleyici tarihsel rolünü ortaya koymuş olan sürekli devrim teorisini “kullanışsız” diyerek bir kenara attılar.

Ama şimdi, küreselleşmiş ve bütünleşmiş kapitalist üretimin sonucu olarak, yalnızca 15 ya da 20 yıl önce modern sanayinin ya hiç var olmadığı ya da kısmen var olduğu ülkelerde ve bölgelerde proletaryanın güçlü müfrezeleri bulunuyor. Yirmi yıl önce Singapur, Malezya, Endonezya, Tayland, Güney Kore ve Tayvan dünya ekonomisinde önemli etkenler olarak pek görülemezdi. Şimdi bu ülkelerin hepsi kapitalist sanayinin ve finansın hayati bileşenleridir ve hızla büyüyen ve olgunlaşan bir işçi sınıfının burjuvazinin siyasi iktidarına meydan okuması yalnızca bir zaman meselesidir.

Ve bu ülkelerdeki gelişmelerin önemi bile, Hindistan ve Çin’de yaşanmakta olan ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin sonuçları yanında gölgede kalıyor.

Aynı zamanda iletişim teknolojisindeki muazzam ilerlemeler hareketimize uluslararası bir okur kitlesine ulaşma ve seslenme yeteneği sağlıyor.

On iki yıl önce modemler 300 baud hızında çalışıyordu. Şimdi nispeten ucuz cihazlar 28.800 baud hızında çalışıyor. İlerlemeler olağanüstü hızlı oldu. On yıl içinde geleneksel modemlerin yerini bilgi aktarımını neredeyse anlık bir süreç hâline getirecek uluslararası ağ sistemlerinin alacağını öngörmek hiç de tuhaf olmaz. Teknolojinin işçi sınıfının muazzam genişlemesiyle olan bu etkileşimi, Marksizmin gelişimi ve uluslararası sosyalist hareketin yeniden canlanması için olağanüstü olanaklar yaratıyor.

Her şeyden önce bu gelişmeler, hareketimizin enternasyonalizmine daha önce ulaşılamayan, hatta hayal bile edilemeyen bir somutluk kazandırıyor. Hareketimizin sosyalist hareketin teorik temeli olarak üzerinde ısrarla durduğu kapitalist üretimin uluslararası niteliği, bugün bütün işçi sınıfının karşı karşıya olduğu, kaçınılmaz ve giderek daha belirgin hâle gelen pratik bir gerçekliktir. İşçi sınıfının yeni bir uluslararası pratiği ve hareketi bu nesnel durumdan doğmak zorundadır. Hareketimizin uluslararası programı, işçi sınıfının mücadelelerinde giderek daha fazla dayanak noktası bulacaktır.

Dolayısıyla dünya durumunun gerçekçi bir değerlendirmesine dayanan perspektifimiz iyimserlikle doludur. Tarihe hiçbir zaman, radikallerin her zaman yaptığı gibi öznel olarak yaklaşmadık. Tarihin bize hiçbir “borcu” yoktur ve bu nedenle bizi hayal kırıklığına uğratamaz. Tarihin hareketi aracılığıyla ifadesini bulan nesnel güçleri anlamaya ve bu anlayış sayesinde partimizi bu itici güçlerin en kuvvetlilerinden birine dönüştürmeye çalışıyoruz. Yaptığımız öneri, son tahlilde, bize Dördüncü Enternasyonal’in etkisini ve otoritesini genişletme olanağı sağlayan nesnel tarihsel süreçlerin kavranmasına dayanıyor.

Geçmişin mirasına saygı duyuyor ve ona büyük değer veriyoruz. Bu yüzyılın sonuna yaklaşırken, Lev Troçki’nin yirminci yüzyılın siyasi tarihinin üzerinde bir dev gibi yükseldiğine olan inancımızı koruyoruz. Onun yazılarını incelemek ve özümsemek, uluslararası sosyalizmin yeniden doğuşunun temel önkoşulu olmayı sürdürüyor.

Ama karşılaştığımız her pratik sorunun yanıtını Troçki’nin yazılarında bulmayı beklemek yanlış, hatta Marksist yöntemin ruhuna aykırı olur. Pratiğimizde cesur ve yenilikçi olmalıyız. Risk almaya hazır olmalıyız.

Bu öneriye verilen karşılık cesaret verici. Bu, SEP’ten ve DEUK’tan yoldaşların, içinden geçtiğimiz bütün güçlüklere rağmen, yüzlerini dışa dönmeye ve işçi sınıfına yeni bir yaklaşım bulmaya hâlâ kararlı olduklarının yeni bir kanıtıdır.

Bu önerinin, en büyük gücümüz olan bu hareketin kadrosunun akıllıca ve yaratıcı biçimde değerlendirilmesi için muazzam olanaklar açacağına inanıyorum. Güçlükler ne olursa olsun çözümler bulunacaktır. Yoldaşlar, siyasi deneyimleri ve yaratıcılıkları için yeni çıkış yolları bulacaklar ve bu girişimin başarısının güvencesi de buradadır.

Dipnotlar

[1] Karl Marx, Louis Bonaparte’ın On Sekiz Brumaire’i (İstanbul: Yordam Kitap, 2016), s. 19. Çeviren: Erkin Özalp.