31 Ekim–1 Kasım tarihlerinde Ankara’da “Kadınlar Yan Yana Geleceği Konuşuyor” başlığıyla düzenlenen konferans, feminizm dahil orta sınıf kimlik siyasetinin iflasını çarpıcı biçimde gözler önüne serdi.
Aralarında gazeteci, akademisyen, aktivist ve farklı siyasi partilerden temsilcilerin bulunduğu 80 kadının çağrısıyla toplanan ve farklı kentlerden 500’ü aşkın kişinin katıldığı konferansın ana gündemi “barış”, “demokratik çözüm” ve “eşit yurttaşlık” olarak ifade edildi. Etkinliğin konuşmacıları arasında Kürt milliyetçisi Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, partinin İmralı Heyeti üyesi Pervin Buldan, eski Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanı Gültan Kışanak, KESK Eş Genel Başkanı Ayfer Koçak gibi sendika yöneticileri ve akademisyenler yer aldı. İmralı Heyeti, halihazırda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hükümeti ile 1999’dan beri Marmara Denizi’ndeki İmralı Adası’nda hapiste tutulan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) lideri Abdullah Öcalan arasındaki müzakerelere aracılık ediyor.
Etkinliğe siyasi olarak yön veren de Kürt hareketi tarafından bir “barış ve demokratikleşme” girişimi olarak sunulan, hükümetin ise “Terörsüz Türkiye” süreci olarak adlandırdığı Ankara-PKK anlaşması oldu. Düzenleyiciler, hükümet ile açık iş birliğini beraberinde getiren bu yönelişin bir parçası olarak, Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) Grup Başkanvekili Özlem Zengin’i “Barışın siyasal sorumluluğu: demokratik çözüm, Meclis ve siyasi partiler” başlıklı oturuma konuşmacı olarak davet etmişlerdi. Feminist “kız kardeşlik” anlayışıyla davet edilen Zengin, AKP’nin yöneticilerinden biri olmasının yanı sıra 2020’de gündeme gelen ve gözaltındaki kadınlara yönelik çıplak arama iddialarını inkâr etmesiyle kötü bir üne sahipti.
Etkinliğin düzenleyicilerini siyasi olarak daha da küçük düşüren, bu davetin sosyal medyada geniş çapta protesto edilmesine rağmen daveti geri çekmemeleri, buna karşın Zengin’in etkinliği sağdan eleştirerek katılmamayı seçmesi oldu.
Zengin, T24’e yaptığı açıklamada, konuyu partisinin yönetimiyle görüştüklerini, “Terörsüz Türkiye” sürecinin kendileri için “önemli ve müstakil bir mesele” olduğunu ama programda LGBTİ+ başlıklarını görünce kararını değiştirdiğini söyledi ve şunu ekledi: “Partimizin politikası belli, bu bizim muhalefet ettiğimiz bir konu.” Zengin’in kibarca “muhalefet ediyoruz” dediği şey, eylül ayından itibaren “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında yasal LGBTİ+ derneklerinin basılması ve çok sayıda kişinin gözaltına alınması da dahil yaygın bir polis devleti baskısıdır.
Daha dikkat çekici olan, etkinliğin düzenleyicilerinin tutumuydu. Zengin’in etkinliğe katılmayacağını kürsüden duyuran gazeteci Gözde Şeker, davetin amacını “Pek yüz yüze gelme imkânı bulamadığımız bir iktidarın temsilcisine soru sormak” olarak açıkladı ve şunu ekledi: “Buradaki kadınların hiçbirinin hak temelli herhangi bir konuda ne tarafta durduğunu kanıtlamak gibi bir borcu yok.”
Oysa mesele tam da hangi tarafta durulduğudur ve bu etkinlik, düzenleyicilerinin durduklarını iddia ettikleri taraf ile gerçeklik arasındaki çelişkiyi bir kez daha açığa vurmuştur. AKP’nin kadın ve LGBTİ+ haklarına karşı tutumu, Zengin’in belirttiği gibi, bir sır değildir.
Erdoğan Mart 2021’de, hükümetinin 2011’de imzalayıp onaylayan ilk ülke olduğu İstanbul Sözleşmesi’nden cumhurbaşkanı kararıyla çekildi. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’na göre yalnızca 2026’nın ilk altı ayında 150 kadın öldürüldü, 151 kadın da şüpheli biçimde hayatını kaybetti. Hükümet Mayıs 2026’da 2026–2035 dönemini “Aile ve Nüfus On Yılı” ilan etti. Kadınları aile ve nüfus politikasının bir aracına indirgeyen ve düşen nüfus artış oranını tersine çevirmeyi amaçlayan bu genelge, egemen sınıfın ucuz iş gücü ve gerektiğinde silah altına alınacak nüfus ihtiyacıyla yakından bağlantılıdır.
Bu politikaların yükünü en ağır biçimde işçi sınıfı kadınları taşımaktadır. “Kız kardeşlik” ve “kadın dayanışması” çağrısı, tam da bu sınıfsal uçurumu gizlemeye yaramaktadır: AKP’nin kadın düşmanı politikalarını uygulayan bir yönetici olan Zengin ile bu politikaların kurbanı olan işçi kadınları aynı “kadın” kategorisine koymak, kimlik siyasetinin sınıf gerçekliğini nasıl çarpıttığının açık bir kanıtıdır. Kadınlar arasında “kız kardeşlik” değil, toplumun tamamında olduğu gibi sınıf mücadelesi vardır. Zengin’i ve Türkiye’deki ve dünya genelinde diğer burjuva politikacıları kadın ve erkek işçilerle karşı karşıya getiren de nesnel sınıf çatışmasıdır.
Hükümetin bu alandaki saldırıları, demokratik haklara yönelik genel saldırının ayrılmaz bir parçasıdır. WSWS’nin eylül ayında ayrıntılı olarak ele aldığı gibi, LGBTİ+ operasyonları ile sol partilerin üyelerinin toplu tutuklanması, muhalif basına getirilen erişim engelleri, muhalif TV kanallarının yargı yoluyla ele geçirilmesiyle aynı dönemde yaşandı. “Ailem Güvende” operasyonları, hem demokratik haklara yönelik saldırıyı meşrulaştırmaya hem de hayat pahalılığı ve toplumsal eşitsizlik karşısında büyüyen muhalefetin dikkatini başka yöne çekmeye yönelik bir girişimdi.
Zengin’in davet edilmesi bir kaza değildir. Bu davet, PKK ile Erdoğan hükümeti arasında yürütülen müzakere sürecinin doğrudan bir uzantısıdır. Konferansın siyasi ekseni, bu süreci kadınların “örgütlü gücü” ile desteklemekti. Pervin Buldan, hapisteki PKK lideri Abdullah Öcalan ile son görüşmenin 13 Eylül’de yapıldığını, sürecin “tıkandığını” ve kadınların “iktidara, sürecin aktörlerine çağrı yaparak, basınç uygulayarak” bu tıkanıklığı aşabileceğini söyledi.
WSWS’nin daha önce vurguladığı gibi, bu süreç Kürt halkına ne barış ne de demokrasi getirecektir. Süreç, Türk devleti ile Kürt milliyetçi hareketi arasında, ABD ve İsrail’in Ortadoğu’yu şiddet yoluyla yeniden şekillendirdiği bir dönemde kurulan gerici bir ittifaktır. Erdoğan’ın “Türk-Kürt-Arap ittifakı” söylemi, Ankara’nın bölgenin yeniden paylaşımından pay alma hesaplarını ifade etmektedir. Suriye’deki nüfuz kavgasını da içeren bu hesaplar, ABD’nin iki müttefiki olan Türkiye ile İsrail’i giderek bir çarpışma rotasına sokuyor. Bizzat hükümet yetkilileri, Ankara-PKK anlaşmasının İsrail’in artan etkisine karşı bir ittifak olduğuna dikkat çekiyorlar. Ancak bu anti-emperyalist bir ittifak değil, ABD ile iş birliğine dayanan bir ittifaktır. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı ve ancak kırılgan bir ateşkesle süren savaş, bu hesapları daha da somut hale getirdi.
Temmuz’da NATO zirvesine ev sahipliği yapan Ankara, 7 Ağustos’ta Suudi Arabistan ve Pakistan ile “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı imzaladı. Perşembeyi cumaya bağlayan gece Meclis’te AKP, MHP ve CHP’nin desteğiyle 119’a karşı 279 oyla onaylanan bu askeri pakt, Türkiye’yi İran’a ve müttefiklerine karşı savaşın doğrudan içine çekme tehlikesini artırıyor.
Dışarıda savaşa hazırlanan bir rejim, içeride muhalefeti susturmak zorundadır; PKK ile müzakerelere atfen Erdoğan’ın söylediği “iç cephenin tahkimi” denen şey budur. Kürt milliyetçi önderliği ve onun yörüngesindeki sahte sol, tam da bu dönemde, aynı rejimin “barış” ve “demokrasi” getireceği yanılsamasını yayarak toplumsal muhalefeti siyasi olarak silahsızlandırmaktadır. DEM Parti’nin oylamada Mekke paktına ret oyu vermesi bu gerçeği değiştirmiyor: Parti, savaş ittifakına oy düzeyinde karşı çıkarken (22 milletvekili “hayır” oyu verdi; 34 milletvekili oylamaya katılmadı), aynı ittifakı hazırlayan rejimin “iç cepheyi tahkim” sürecine ortak olmayı ve bu rejimden “barış” beklemeyi sürdürüyor.
DEM Parti Eş Genel Başkanı Hatimoğulları’nın paneldeki konuşması, orta sınıf feminist perspektifin iflasını en açık biçimde ortaya koyuyordu: “Bu savaşı çıkaran erkeklerse ve birçok siyasi parti bu süreci araçsallaştırmaya kalkıyorsa, biz muhalefetteki ve hatta iktidardaki partinin kadınları olarak barışı kuran ve barışın dilini ortaya koyan kurucu unsurlar olamaz mıyız?”
Bu, gerçeğin açıkça çarpıtılmasıdır. Savaşları “erkekler” çıkarmaz. Vladimir Lenin’in 110 yıl önce Emperyalizm, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması adlı eserinde açıkladığı gibi, emperyalizm çağında savaşlar, dünyanın rakip ulus devletlere bölünmüşlüğünün ve egemen sınıfların pazarlar, kaynaklar ve bölgesel nüfuz için yürüttüğü amansız mücadelenin ürünüdür. Bu yüzden orta sınıfın işçi sınıfını bölmeye hizmet eden kimlik siyasetinin aksine işçi sınıfını uluslararası ölçekte birleştirmeyi savunan Marksist perspektif, bu çağda savaşların kaçınılmaz olduğunu ve gerçek ve kalıcı küresel barışın tek yolunun işçi sınıfının kapitalist sistemi ortadan kaldıracak dünya sosyalist devrimi uğruna mücadelede seferber edilmesinden geçtiğini açıklamaktadır.
Lev Troçki’nin sürekli devrim teorisinin ortaya koyduğu gibi, geç kapitalist gelişmeye sahip ülkelerde burjuvazi, emperyalizme bağımlılığı ve işçi sınıfından duyduğu korku nedeniyle temel demokratik görevleri yerine getirmekten acizdir; Kürt sorununun çözümü, kadınların ve LGBTİ+ bireylerin demokratik haklarının güvence altına alınması dahil bu görevler ancak işçi sınıfının iktidarı alması ve sosyalist devrimin uluslararası ölçekte ilerletilmesiyle yerine getirilebilir. Bu anlayış, Marksist-Troçkist hareket ile kapitalist ya da emperyalist güçlerle iş birliği içinde “barış ve demokrasi” arayan her türlü burjuva milliyetçi hareket arasına aşılmaz bir siyasi uçurum açmaktadır.
Toplumdaki belirleyici bölünmenin sınıfsal değil, cinsiyet, etnik köken veya cinsel yönelim gibi kimlikler olduğunu savunan anti-Marksist kimlik siyasetinin gerici işlevi anlaşılmalı ve bu siyaset kategorik olarak reddedilmelidir. İleriye giden yol, Marksizmin geleneklerini işçi sınıfı içinde canlandırmaktan ve sınıf mücadelesini sosyalist devrim yolunda geliştirmekten geçmektedir. Nüfusun tüm ezilen kesimlerinin kurtuluşu, işçi sınıfının önderliği altında birleşip bu mücadeleyi zafere ulaştırmakla mümkün olacaktır.