رژیم جدید دمشق، به رهبری هیئت تحریر الشام (HTS) که ریشه در القاعده دارد، تهاجم نظامی اوایل امسال خود به محلههای حلبِ تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به رهبری کردها را به شمال شرقی کشور، موسوم به «روژاوا» (غرب) گسترش داده است.
رهبری نیروهای دموکراتیک سوریه در واکنش، خواستار بسیج و مقاومت در سراسر کردستان شد، هرچند اکنون آتشبسی چهار روزه اعلام شده است.
اعتراضات گسترده در بسیاری از کشورها، از جمله ترکیه و عراق، برگزار شد. گزارش شده است که در نتیجه حملات نظامی رژیم هیئت تحریر الشام، اعضای منتسب به دولت اسلامی عراق و سوریه (داعش) از زندانهای تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه فرار کردهاند.
تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه در امور سوریه و نماینده ترامپ در خاورمیانه، روشن کرد که تهاجم نظامی هیئت تحریر الشام با تأیید ایالات متحده انجام شده است. او عصر سهشنبه اعلام کرد که واشنگتن با هرگونه «جداییطلبی یا فدرالیسم» در سوریه مخالف است و طبق توافق ۱۸ ژانویه، جنگجویان نیروهای دموکراتیک سوریه باید به صورت انفرادی به ارتش سوریه بپیوندند و «زندانی های داعش» تحت کنترل خود را به رژیم دمشق تحویل دهند.
این نشست پنج ساعته روز دوشنبه بین مظلوم عبدی، رهبر نیروهای دموکراتیک سوریه و احمد الشرع، رهبر هیئت تحریر الشام و «رئیس جمهور موقت»، در دمشق برگزار شد و باراک نیز در آن حضور داشت. در بحبوحه درگیریهای مستمر، این مذاکرات به شکست انجامید.
اظهارات باراک در آنکارا، ترکیه، در کنار هاکان فیدان وزیر امور خارجه این کشور، عنوان شد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، روز دوشنبه در بیانیهای با ابراز خرسندی از سرکوب تلاش نیروهای کرد برای خودمختاری در مرز جنوبی ترکیه، با اشاره به نیروهای دموکراتیک سوریه گفت: «با وجود تحریکات عناصر مسلح اشغالگر شمال سوریه، ارتش سوریه این آزمون را با موفقیت پشت سر گذاشته است.»
رهبری نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتباط با آتشبس اعلام کرده است که «آماده ادامه اجرای توافقنامه ۱۸ ژانویه است.»
تحولات جاری در سوریه، هشدارهایی را که وبسایت جهانی سوسیالیستی (WSWS) در دسامبر ۲۰۲۴ پس از سرنگونی رژیم بشار اسد، رئیس جمهور تحت حمایت روسیه و ایران، توسط نیروهای مرتبط با القاعده منتشر کرده بود، تایید کرده است. وبسایت جهانی سوسیالیستی در آن زمان نوشت:
اگرچه منافع نخبگان کرد و دیگر نخبگان منطقه، نیروهای دموکراتیک سوریه را به سوی مصالحه با هیئت تحریر الشام سوق میدهد، چرخهی فزایندهی خشونت امپریالیستی در خاورمیانه و مبارزه برای کنترل منابع، نشاندهنده عمیقتر شدن این مناقشه است. نیروهای دموکراتیک سوریه ... منابع مهم نفت، گاز طبیعی و غلات را در اختیار دارند که برای رژیم جدید در دمشق بسیار حائز اهمیت خواهد بود.
حزب برابری سوسیالیستی – انترناسیونال چهارم (Eşitlik Partisi – Dördüncü Enternasyonal) به صراحت با تهاجم مورد حمایت ترکیه رژیم هیئت تحریر الشام به کردهای سوریه مخالف است. در نتیجه یک جنگ نیابتی مورد حمایت امپریالیستی در سوریه که منجر به مرگ صدها هزار نفر و آواره شدن میلیونها نفر شده است، هیئت تحریر الشام با حمایت واشنگتن و آنکارا در دمشق به قدرت رسید. اکنون این حزب به دنبال تثبیت کنترل خود بر کشور با سرکوب خشونتآمیز همه اقلیتها، از جمله کردها، است.
رژیم جدید در دمشق که درباره تجاوز و اشغال سوریه توسط اسرائیل سکوت کرده و از حضور نظامی و سیاسی ترکیه در این کشور استقبال میکند، در خدمت اهداف گستردهتر تجاوز ایالات متحده علیه ایران است. تغییر رژیم در سوریه و جنگ علیه ایران و متحدانش در فلسطین، لبنان و سایر مناطق، بخش جداییناپذیری از تلاش امپریالیسم آمریکا برای تسلط کامل بر خاورمیانه است.
اما وضعیت جاری بار دیگر ورشکستگی همکاری ناسیونالیسم کرد با امپریالیسم را نشان میدهد — بار دیگر، به قیمت مردم کرد. روزها است که رهبران مختلف ملیگرای کرد، از جمله عبدی و آنهایی که در ترکیه هستند، از ایالات متحده خواستهاند تا «در این وضعیت مداخله کند.».عبدی قبلا اظهار کرده بود که آنها میخواهند تقریباً ۲٫۰۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در منطقه تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه برای تضمین امنیت آنها در آنجا باقی بمانند.
نیروهای دموکراتیک سوریه که به نیروی نیابتی اصلی ایالات متحده در جنگ برای تغییر رژیم در سوریه تبدیل شدهاند، از سرنگونی رئیسجمهور اسد در دسامبر ۲۰۲۴ استقبال کردند. مارس گذشته، در بحبوحه قتل عامهای رژیم هیئت تحریر الشام علیه اقلیت علوی کشور، خود عبدی توافقنامهای با الشراع امضا کرد و تمایل خود را برای سازگاری با رژیم جدید را نشان داد.
کاملاً روشن شده است که اتحاد با امپریالیسم هیچ راهی برای رهایی مردم تحت ستم ارائه نمیدهد.
مراد کاراییلان، یکی از رهبران حزب کارگران کردستان (پکک - PKK)، سازمان خواهرخوانده نیروهای دموکراتیک سوریه، اکنون میگوید: «این حمله علیه تمام دستاوردهای مردم کرد است و به عنوان یک توطئه تدارک دیده شده بود. هم قدرتهای بینالمللی و هم قدرتهای محلی در این توطئه دخیل هستند.» او میافزاید: «این قدرتها منافع خود را در اینجا میدیدند. آنها این حملات را به همین دلیل سازماندهی کردند. موضع فعلی قدرتهای بینالمللی، در درجه اول ایالات متحده، انگلستان، آلمان، فرانسه و سایر کشورهای ائتلاف، که امکان حملات را فراهم میکند، لکه ننگی بر اعتبار آنها خواهد بود.»
این اولین خیانت قدرتهای امپریالیستی به رهبری ایالات متحده نیست که برای مردم کرد فاجعه به بار آورده است. و تا زمانی که یک رهبری بینالمللی و سوسیالیستی ساخته نشود تا طبقه کارگر را در میان کردها و سایر مردم خاورمیانه و در سطح بینالمللی علیه امپریالیسم و متحدان سرمایهداری منطقهای آن متحد و بسیج کند، آخرین آن نیز نخواهد بود.
کمیته بینالمللی انترناسیونال چهارم (ICFI)، که حزب برابری سوسیالیستی بخشی از آن است، در سال ۲۰۱۹ پس از حمله ترکیه به نیروهای دموکراتیک سوریه که با تایید دولت ترامپ انجام شد، نوشت:
خیانت آشکار واشنگتن به متحدان کرد خود، درس تلخ دیگری در مورد ورشکستگی ناسیونالیسم کرد به عنوان یک استراتژی برای پیشبرد حقوق دموکراتیک و فرهنگی کردهاست. ...
مردم کرد در ترکیه، سوریه، عراق و ایران پراکندهاند. تنها استراتژی مناسب برای دفاع از حقوق دموکراتیک آنها، مانند حقوق مردم ترکیه، مبارزه انقلابی مشترک کارگران همه قومیتها برای به دست گرفتن قدرت دولتی و ساختن ایالات متحده سوسیالیستی خاورمیانه و آسیای مرکزی است.
تمایل جنبش ملیگرای کُرد برای ایفای نقش بهعنوان متحد امپریالیسم ی یک اشتباه نیست، بلکه نتیجه خصلتِ طبقاتیِ بورژواییِ آن است.
چنانکه لئون تروتسکی در نظریهٔ «انقلاب مداوم» خود توضیح داد، در مناطقی با توسعه دیرهنگام سرمایهداریِ، مانند خاورمیانه، بورژوازیِ ملی به دلیل پیوند های عمیقش با امپریالیسم و مهمتر از همه، ترسش از طبقهٔ کارگر، حتی قادر به برقراری حقوق دموکراتیکِ صوری، از جمله حقوق اقلیتها، و پیگیری سیاستی ضدامپریالیستی است. این وظایف به عنوان بخشی از مبارزه برای سوسیالیسم، بر عهدهی طبقهی کارگر است که باید تمام ستمدیدگان را در مبارزه برای به دست گرفتن قدرت کارگری علیه بورژوازی و امپریالیسم، پشت سر خود متحد کند.
تهاجم هیئت تحریر الشام در سوریه و تلاش آن برای تصاحب منابع تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه، با هدف جلوگیری از دستیابی کردها به هرگونه موقعیت مستقل، بخشی از مبارزهای گستردهتر برای باز تقسیم خاورمیانه است.
از اکتبر ۲۰۲۴، آنکارا با حمایت ایالات متحده در حال انجام مذاکره با پکک است. اردوغان و عبدالله اوجالان، رهبر زندانی پکک، یک ائتلاف بورژوازی به همان اندازه ارتجاعی«ترکی، کُردی، عربی» را برای مقابله با نفوذ رو به رشد اسرائیل در فلسطین، لبنان، سوریه و سراسر خاورمیانه و علیه جاهطلبیهای «اسرائیل بزرگ» آن پیش بردهاند.
پکک به پیشنهاد اوجالان خود را منحل کرده است، اما موجودیت سازمانی خود را حفظ کرده است. آنکارا از نیروهای دموکراتیک سوریه، سازمان خواهر خوانده سوری پ.ک.ک، خواسته است که بدون کسب هرگونه وضعیت قانونی، همین کار را انجام داده و خود را تابع رژیم جدید دمشق کند — در غیر این صورت با جنگی مواجه خواهند شد که از طریق هیئت تحریر الشام به راه خواهد افتاد.
تهاجم هیئت تحریر الشام با حمایت آنکارا، ادعاهای دروغین مبنی بر اینکه مذاکرات پ.ک.ک با دولت اردوغان میتواند «صلح و دموکراسی» را در ترکیه تضمین کند، و نیز این که هدف جنبش کُردها برای رسیدن به «سازش دموکراتیک» با رژیم القاعده در سوریه است، برملا میسازد.
در واقع، مانند فرایند مذاکرات قبلی که زیر بار تحولات سوریه در سال ۲۰۱۵ شکست خورد، موضوع، تنها حقوق دموکراتیک مشروع مردم کرد نیست، بلکه تلاشی برای آشتی دادن منافع ارتجاعی بورژوازی ترکیه و کرد در راستای امپریالیسم آمریکا است. رویدادهای سوریه به شکنندگی توافق آنکارا-پ ک ک و خطر از سرگیری درگیری نظامی در ترکیه اشاره دارد که میتواند جنگ داخلی را که در سالهای ۲۰۱۵-۲۰۱۶ هزاران نفر را به کام مرگ کشاند، تحت الشعاع قرار دهند.
تصمیم هیئت تحریر الشام برای آغاز حمله نظامی به جای مذاکره با نیروهای دموکراتیک سوریه، پس از آن اتخاذ شد که رژیم دمشق و اسرائیل در ۶ ژانویه تحت نظارت ایالات متحده، در پاریس مذاکراتی انجام دادند و یک «مکانیسم امنیتی» بین دو کشور ایجاد شد. بیانیه مشترکی که پس از این جلسه منتشر شد، اعلام کرد: «هر دو طرف تصمیم گرفتهاند یک مکانیسم ادغام مشترک -— یک واحد ارتباطی اختصاصی — برای تسهیل هماهنگی فوری و مستمر در زمینه اشتراکگذاری اطلاعات، کاهش تنش نظامی، تعامل دیپلماتیک و فرصتهای تجاری تحت نظارت ایالات متحده ایجاد کنند.»
پس از آشتی میان دمشق و تل آویو، ترامپ از اردوغان دعوت کرد تا به «شورای صلح» نو استعماری در غزه بپیوندد. اردوغان از طرح ترامپ برای غزه حمایت کرد و بیسروصدا حمله به ونزوئلا و ربودن رئیس جمهور منتخب آن، نیکلاس مادورو، را پذیرفت.
روز پس از توافق پاریس، نیروهای دمشق علیه دو محله در حلب که تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه بودند، اعلام جنگ کردند. در جریان این تهاجم که بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ غیرنظامی را مجبور به فرار از شهر کرد و باعث مرگ تعداد زیادی شد، هیئت تحریر الشام کنترل شهر را به دست گرفت. متعاقباً، با تغییر موضع قبایل عرب درون نیروهای دموکراتیک سوریه به طرفداری از دمشق، نیروهای هیئت تحریر الشام وارد استانهایی مانند دیرالزور و رقه شدند و سپس توجه خود را به شهرهایی پر جمعیت تر کردنشین معطوف کردند.
روهیلات عفرین، فرمانده شاخه نظامی زنان یگان های مدافع خلق (YPJ)، و عضو هیئت نیروهای دموکراتیک سوریه در دمشق، در مصاحبهای با تلویزیون روداو گفت: «در طول مذاکرات فنی که در ۴ ژانویه برگزار شد، در مورد پیوستن نیروهای دموکراتیک سوریه به ارتش در سه لشکر و حفظ ساختار خودمختار اجماع وجود داشت. اما در این آخرین نشست، آنها همه چیز را انکار کردند. آنها به ما گفتند: 'بلافاصله حسکه و کوبانی را تخلیه کنید، سلاحهای خود را زمین بگذارید و به صورت فردی (تک تک) به ارتش بپیوندید.'»
او افزود: «آنها قبلاً گفته بودند که میتوانند این توافق را ظرف یک ماه اجرا کنند. اما پس از حملات در دیرالزور و رقه، آنها خواستار پذیرش فوری شروط خود شدند. آنها میخواستند این کار را که به وضوح از قبل برنامهریزی شده بود، تسریع کنند.»
عبدی در گفتگو با کانال روحانی، نارضایتی خود را ابراز کرد و اظهار داشت: «اول و مهمتر از همه، این جنگ به ما تحمیل شده است. در چهارم این ماه، ما در دمشق جلسهای برگزار کردیم؛ سپس بحثهای زیادی داشتیم و در نهایت در اربیل گرد هم آمدیم. هدف ما جلوگیری از این جنگ بود. متاسفانه، این جنگ توسط نیروهای زیادی برنامهریزی شده و تا به امروزمداوماً بر ما تحمیل شده است.»
عبدی فاش نمیکند که این «نیروها» چه کسانی هستند. اما، ایالات متحده — که در پی تحکیم سلطهٔ خود در خاورمیانه و حذف کامل نفوذ ایران، روسیه و چین است — به متحدانش در سوریه فشار میآورد تا هرچه سریعتر به توافق برسند. با توجه به اینکه دولت ترامپ در حال برنامهریزی برای مداخله نظامی و تغییر رژیم در ایران است، میخواهد نیروهای نیابتی خود در سوریه و متحدان منطقهای خود، اسرائیل و ترکیه را با خود همسو کند. به نیروهای دموکراتیک سوریه اولتیماتوم داده شده است تا این کار را طبق شروط هیئت تحریر الشام انجام دهند.
اما هرگونه مداخلهٔ اسرائیل که کردهای سوریه را «متحد طبیعی» خود اعلام کرده است، یا تغییر موضع ترامپ، میتواند ترکیه، اسرائیل یا ایالات متحده را مستقیماً وارد این درگیری کند.
تحت هر شرایطی، ورشکستگی سیاستهای ملیگرایانه که شامل سازش و همکاری با امپریالیسم و قدرتهای منطقهایِ در خدمت آن، مانند ترکیه یا اسرائیل، میشود، به وضوح نشان داده شده است. کارگران و مردم ستمدیده نمیتوانند بدون مخالفت اساسی با همه این قدرتها و تدوین سیاست مستقل خود، مبارزه برای دموکراسی، برابری اجتماعی و صلح را پیش ببرند.
وضعیت وخیمی که مردم کرد در سوریه با آن مواجه هستند، را نمیتوان از سرنوشت فلسطینیهای قربانی نسلکشی در غزه و کل جمعیت خاورمیانه که بیش از ۳۵ سال تحت تجاوز امپریالیستی بودهاند، جدا کرد. تنها راه پیش رو، اتحاد سیاسی طبقه کارگر همه ملیتها در یک مبارزه انقلابی مشترک علیه امپریالیسم و نمایندگان بورژوازی آن، با هدف ایجاد فدراسیون سوسیالیستی خاورمیانه است.
وظیفهٔ سیاسی سرنوشت ساز، ایجاد بخشهایی از کمیته بینالمللی انترناسیونال چهارم در سوریه، ترکیه و سراسر منطقه برای رهبری طبقه کارگر در این مبارزه است.
برای دریافت خبرنامه ایمیلی وب سایت جهانی سوسیالیستی(WSWS) ثبتنام کنید