انتشار دو مدل هوش مصنوعی چینی که هم‌ترازِ پیشرفته‌ترین سامانه‌های آمریکایی هستند و هم‌زمان با برگزاری کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای صورت گرفت، موجی از وحشت را در واشنگتن و سیلیکون‌ولی برانگیخته و شکنندگیِ حبابِ سفته‌بازانه‌ای را برملا کرده است که اکنون کل بازار سهام آمریکا بر آن استوار است. 

روز پنج‌شنبه، یک روز پیش از افتتاح کنفرانس، شرکت مون‌شات ای‌آی (Moonshot AI) مستقر در پکن، مدل کیمی کی۳ (Kimi K3) را عرضه کرد که به تعبیر وال‌استریت ژورنال، ارگان اصلی‌ سرمایهٔ مالی آمریکا، «بازارهای جهانی را شوکه کرد» و «در زمرهٔ بهترین‌های جهان به شمار می‌رود.» سه روز بعد، علی‌بابا مدل کیون ۳.۸ مکس (Qwen 3.8 Max) را پیش‌نمایش کرد و مدعی شد که از کیمی کی۳ پیشی گرفته است. 

«مهم‌ترین رویداد هوش مصنوعی چین پیامی برای آمریکا داشت: ما در حال رسیدن به شما هستیم»، این تیتر گزارش ژورنال از شانگهای بود. تارون چابرا، رئیس سیاست‌گذاری امنیت ملی آنتروپیک، تنها هفته گذشته گفت که اگر شرکت‌های چینی مدل‌های خود را با خروجی‌های سیستم‌های آمریکایی آموزش نداده بودند، پیشتازی آمریکا ۱۲ تا ۱۸ ماه می‌بود. اما اکنون این پیشتازی با هفته ها سنجیده می‌شود: تنها کلاد فیبل ۵ (Claude Fable 5) و جی‌پی‌تی ۵.۶ سول (GPT-5.6 Sol) که در ماه‌های ژوئن و ژوئیه منتشر شدند، هنوز در رتبه‌ای بالاتر از کیمی کی۳ قرار دارند.  

آنچه این بحران را برانگیخته، باز بودن مدل‌های جدید است که هر دوی آن‌ها «وزن باز; open weight» هستند. وزن‌ها، یا پارامترهای مدل، همان میلیاردها رقمی هستند که در جریان آموزش تثبیت می‌شوند و تمام آنچه مدل آموخته است در آن‌ها ذخیره می‌شود. انتشار این پارامترها عملاً به معنای در اختیار قرار دادن خودِ مدل در نسخه‌های نامحدود است. شرکت مون‌شات پارامترهای کامل کیمی کی۳ را تا ۲۷ ژوئیه منتشر خواهد کرد و علی‌بابا نیز وعده مشابهی داده است. پس از انتشار این پارامترها، هرکسی می‌تواند مدل را دانلود و آن را روی سخت‌افزار خود اجرا کند و آزادانه آن را تغییر دهد، و دیگر هیچ‌کس برای دسترسی به هوش مصنوعی در پیشرفته‌ترین سطح نیازی به پرداخت به شرکت‌های آمریکایی برای دسترسی به مدل‌های آن‌ها نخواهد داشت.

تمامی هدف صنعت هوش مصنوعی آمریکا این بوده است که این فناوری را به منبعی برای کسب درآمد و انحصار تبدیل کند. صدها میلیارد سرمایه‌گذاری انجام‌شده و تریلیون‌ها دلار سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده برای مراکز داده، بر این پیش‌فرض استوارند که هوش مصنوعی در سطح پیشرفته‌ترین مدل‌ها همچنان کالایی کمیاب و انحصاری باقی خواهد ماند و تنها شمار اندکی از شرکت‌ها خواهند توانست از آن رانت استخراج کنند. اگر باکیفیت‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی را بتوان آزادانه بازتولید کرد، قیمت آن‌ها ناگزیر به سطح هزینهٔ پایهٔ برق و تراشه‌های سیلیکونیِ لازم برای اجرای آن‌ها سقوط خواهد کرد. آنچه از میان می‌رود، رانت است، و همین رانت تنها چیزی است که ارزش‌گذاری شرکت‌های اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic)، که هر دو در حال آماده‌سازی برای عرضهٔ عمومی سهام خود هستند، بر آن استوار است. 

به نوشته وال‌استریت ژورنال، باور سرمایه‌گذاران به اینکه شرکت‌های آمریکایی تسلط خود را بر مرزهای پیشرفته‌ترین فناوری هوش مصنوعی حفظ خواهند کرد، «در کانون این رونق بوده و به توجیه تریلیون‌ها دلار سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها کمک کرده است.» ولی کل این ساختار سودآور نیست. طبق ارقام جمع‌آوری‌شده از از پرونده‌های کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) و گزارش‌های درآمدی شرکت‌ها، غول‌های فناوری آمریکا در مجموع حدود ۱.۴ تریلیون دلار در هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، در حالی که مجموع درآمد آن‌ها تنها حدود ۷۰۰ میلیارد دلار بوده است. تنها انویدیا (Nvidia) که سخت‌افزاری را که دیگران از آن استفاده می‌کنند می‌فروشد، سودآور است. 

سهام مرتبط با هوش مصنوعی اکنون ۴۵ درصد از ارزش بازار اس‌اندپی ۵۰۰ (S&P 500) را تشکیل می‌دهند که رکوردی بی‌سابقه است و طی سه سال گذشته حدود سه‌چهارم بازده این شاخص را تأمین کرده‌اند. اگر سهام مرتبط با هوش مصنوعی را کنار بگذاریم، بازار سهام آمریکا تقریباً هیچ رشدی نداشته است: در واقع، تقریباً تمام رشد این بازار در سال‌های اخیر بر این شرط‌بندی استوار بوده که انحصار هوش مصنوعی پایدار خواهد ماند — حجم عظیمی از سرمایهٔ موهوم و مطالبات کاغذی بر سودهای انحصاری آینده، که اکنون با ظهور مدل‌های بازِ هم‌تراز، بی‌ارزش می‌شوند. 

حباب هوش مصنوعی ممکن است هر لحظه بترکد و رویدادهای هفتهٔ گذشته نشان می‌دهد که این لحظه شاید زودتر از آنچه انتظار می‌رفت فرا برسد. روز جمعه، شاخص نزدک ۱.۴ درصد سقوط کرد و در نتیجه، حدود ۶ درصد پایین‌تر از رکوردی قرار گرفت که شش هفته پیش به ثبت رسانده بود. همزمان، شاخص نیمه‌هادی فیلادلفیا (Philadelphia Semiconductor Index) بدترین هفته خود را در بیش از ۱۵ ماه اخیر با افت ۱۲.۵ درصدی تجربه کرد. اینکه آیا افت کنونی آغاز فروپاشی را رقم می‌زند یا صرفاً لرزشی دیگر است، قابل پیش‌بینی نیست.

به‌ندرت مدافعان مالکیت خصوصی موضع خود را به صراحتِ دین بال، مقام پیشین دولت ترامپ که اکنون «رئیس آینده‌پژوهی استراتژیک» اوپن‌ای‌آی است، بیان می‌کنند. بال در شبکهٔ اجتماعی ایکس اعلام کرد که جهانی تحت سلطهٔ مدل‌های وزن‌باز به معنای «کمونیسم کامل هوش مصنوعی» خواهد بود، جهانی  که در آن هوش مصنوعی دیگر «یک کالای بازار» نخواهد بود،  بلکه به «یک کالای عمومی» تبدیل خواهد شد که توسط دولت تأمین می‌شود، که او آن را به عنوان چشم‌انداز «جهنمی واقعی» محکوم کرد. 

این اظهارنظر اعترافی ناخواسته است. آنچه الیگارش‌های هوش مصنوعی را به وحشت می‌اندازد، این است که هوش مصنوعی از بند مالکیت خصوصی رها شود و به آنچه ذاتاً هست بدل گردد: محصولی اجتماعی که از دانش، زبان و کارِ تمامی بشریت پدید آمده و به‌حق از آنِ تمامی بشریت است. 

به همین دلیل است که الیگارش‌ها اکنون در پی جرم‌انگاری مدل‌های وزن‌باز هستند، کارزاری که هم‌اکنون نیز تا حد زیادی پیش رفته است. به گزارش وال‌استریت ژورنال و اکسیوس، مقامات امنیتی دولت ترامپ گزینه‌هایی مانند قرار دادن این مدل‌ها در فهرست‌های سیاه تجاری، صدور هشدارهای امنیتی فدرال و صدور فرمانی اجرایی علیه مدل‌های وزن‌باز را بررسی کرده‌اند، هرچند اختلاف‌نظرهای داخلی تاکنون مانع از هرگونه اقدام شده است.  

صعود کیمی (Kimi) به این تلاش‌ها جان تازه‌ای بخشیده و به نظر می‌رسد جناح امنیت ملی اکنون دست بالا را پیدا کرده باشد. حتی بدون اعمال یک ممنوعیت رسمی، مقررات مربوط به خریدهای دولتی و کارزارهای فشار عمومی در دست تدارک است تا شرکت‌ها و مهندسان آمریکایی را از استفاده از مدل‌های چینی، که آن‌ها را به دلیل ارزان‌تر بودن و کیفیت تقریباً هم‌سطح برگزیده‌اند، بازدارند. هدف وادار کردن آن‌ها به استفاده از مدل‌های شرکت‌های آمریکایی است تا ارزش‌گذاری این شرکت‌ها حفظ شود. 

دولت قبلاً این قدرت را علیه یک شرکت آمریکایی نیز اعمال کرده است. در ماه ژوئن، یک دستورالعمل صادراتی وزارت بازرگانی، شرکت آنتروپیک را وادار کرد تا قدرتمندترین مدل خود، «کلاد فیبل ۵» (Claude Fable 5)، را به مدت ۱۹ روز از دسترس خارج کند. این اقدام نشان داد که دولت سرمایه‌داری، صرف‌نظر از اینکه مالک این فناوری چه کسی باشد، کنترل مستقیم خود را بر آن اعمال خواهد کرد. 

ریاکاریِ این اقدامات حد و مرزی نمی‌شناسد: امپریالیسم آمریکا دهه‌هاست که رقبای خود را  از صنعت فولاد گرفته تا صنایع هوافضا، به شیوه‌های ناعادلانهٔ تجاری و یارانه‌های دولتی متهم می‌کند، حال آنکه شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکاییِ که نیز خود زاییدهٔ دولت‌اند، بر پایهٔ دهه‌ها تحقیقات تأمین‌شده با بودجه عمومی ساخته شده‌اند و با اتکا به قراردادهای کلان فدرال، یارانه‌های صنعت تراشه و معافیت‌های مالیاتی فربه شده‌اند. 

سم آلتمن، داریو آمودی و دمیس هاسابیس، که در رأس شرکت‌های اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و دیپ‌مایند گوگل قرار دارند، ثروت خود را را بر اسطورهٔ بازار آزادِ مهارنشده بنا کرده‌اند، اکنون برای مقابله با رقبایی که توان شکست دادنشان را ندارند، خواستار مداخلهٔ گسترده و قهرآمیز دولت شده‌اند. دولت ترامپ، که دولتی در خدمت الیگارش‌هاست، هر اقدام اتخاذی را به گونه‌ای شکل خواهد داد که به غارت مردم و ثروتمندتر شدن اشرافیت مالی بینجامد.

این زنگ خطر، الیگارش‌ها را به جان هم انداخته است، به‌طوری که دیوید ساکس، مشاور هوش مصنوعی کاخ سفید، نوشتهٔ بال را افشای صریح «استراتژی تسخیر نهادهای مقررات‌گذار» خواند. پشت این اختلاف، تعارضی بر سر منافع مادی میان جناحی که ثروتش به ارزش‌گذاری شرکت‌های مسلطِ صاحبِ مدل‌های بسته گره خورده است و جناحی که از هوش مصنوعی ارزان و فراوان، صرف‌نظر از منشأ آن، سود خواهد برد، قرار دارد. 

در مواجهه با این بحران، طبقهٔ حاکمه آمریکا همان‌گونه واکنش نشان می‌دهد که در برابر هر چالشی علیه سلطهٔ خود واکنش نشان داده است، با ناسیونالیسم اقتصادی و تدارک برای جنگ. اما یک مدلِ وزن‌باز در همان مدتی که انتقال یک فایل به طول می‌انجامد، از همهٔ مرزهای جهان عبور می‌کند و هیچ تعرفه‌ای را نمی‌توان بر گسترش دانش وضع کرد. 

دقیقاً به این دلیل که فناوری چینی را نمی‌توان در رقابت آزاد شکست داد، کمپین علیه آن از کنترل‌های صادراتی، جنگ تجاری و تقویت نظامی در اقیانوس آرام جدایی‌ناپذیر است. ادامهٔ این مسیر به تجزیهٔ فرهنگ علمیِ جهان به بلوک‌های متخاصم می‌انجامد و سرانجام، به جنگی میان قدرت‌های مجهز به سلاح هسته‌ای خواهد انجامید.  

آقای بال در وحشت خود از «کمونیسمِ هوش مصنوعی»، ناخواسته حقیقتی اساسی را برملا کرده است. ادعای مشتی الیگارشِ میلیاردر برای مالکیت این فناوری، جیره‌بندی مزایای آن برای کسب سود، و تبدیل آن به ابزاری برای جنگ، هیچ مشروعیت تاریخی ندارد. آنچه بال آن را چشم‌انداز «جهنمی واقعی» می‌نامد، همان بدیلی است که اکنون پیش روی بشریت قرار دارد: تبدیل هوش مصنوعی به زیرساختی عمومی در خدمت همگان. 

هوش مصنوعی، به‌عنوان زیرساختی عمومی، برنامه‌ریزی عقلانی و دموکراتیکِ تولید را در مقیاسی جهانی، با هدف تأمین نیازهای انسانی، نه سود خصوصی، تسهیل خواهد کرد. همان سامانه‌هایی که امروز برای نظارت و جنگ به کار گرفته می‌شوند، می‌توانند در خدمت غلبه بر بیماری‌ها، گذار از سوخت‌های فسیلی و رهایی میلیاردها انسان از کار طاقت‌فرسا و ملال‌آور قرار گیرند.  

دولت سرمایه‌داری چین، که در پی پیشبرد دستورکار ملیِ خود است، آن آینده را محقق نخواهد کرد. تنها طبقهٔ کارگرِ بین‌المللی قادر به انجام این کار است. کمیتهٔ بین‌المللی انترناسیونال چهارم پیش‌تر نیز با سوسیالیسم اِی‌آی (Socialism AI)، که در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ توسط وب‌سایت جهانی سوسیالیستی (World Socialist Web Site) راه‌اندازی شد، کاربرد انقلابی این فناوری را به نمایش گذاشته است، ابتکاری که هدف آن به‌کارگیری هوش مصنوعی در خدمت آموزش سوسیالیستی کارگران و جوانان و در دسترس قرار دادن درس‌های انباشتهٔ بیش از ۱۵۰ سال مبارزه و تجربهٔ جنبش مارکسیستی در اختیار آنان است.   

اهمیت هفته گذشته در پیروزی یک سرمایه‌داری ملی بر دیگری نیست. نیروهای مولده‌ای که توسط نیروی کارِ جهانیِ درهم‌تنیده پدید آمده‌اند، هم از چارچوب مالکیت خصوصی و هم از نظام دولت-ملت فراتر رفته‌اند، و تلاطم‌های بازارهای بورس آمریکا این تضاد را به زبان بازار بازتاب می‌دهند. این تضاد به یکی از دو طریق حل خواهد شد: توسط طبقات سرمایه‌دار، از طریق فروپاشی اقتصادی، دیکتاتوری و جنگ، یا توسط طبقه کارگر بین‌المللی، از طریق سازماندهی مجدد سوسیالیستی زندگی اقتصادی در مقیاس جهانی. شبحی الیگارش‌های هوش مصنوعی را تعقیب می‌کند، شبح «کمونیسم هوش مصنوعی». وحشت آن‌ها کاملاً بجاست.

وب‌سایت جهانی سوسیالیستی، صدای طبقه کارگر و رهبری جنبش سوسیالیستی بین‌المللی است. ما کاملاً به حمایت خوانندگان خود متکی هستیم. لطفاً همین امروز کمک کنید!