NATO askeri ittifakının temsilcileri salı günü Ankara’da toplanarak, dünya genelinde silahlanmayı ve savaş kışkırtıcılığını tırmandırmayı taahhüt etti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın sarayında ev sahipliği yaptığı 32 üyeli ittifakın 36. zirvesi; yeni bir silah sözleşmeleri dalgasıyla ve her üyenin GSYİH’sinin yüzde 5’ini askeriyeye harcaması yönünde yinelenen taleplerle açıldı.
Zirve başladıktan sonra, Amerika Birleşik Devletleri salı günü İran’ı yeniden bombaladı. O akşam, ABD ordusu, Hazine Bakanlığı’nın İran’ın petrol satışlarını durdurmasından birkaç saat sonra, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki hava savunma sistemlerini, kıyı radarlarını ve füze üslerini hedef alarak “İran’a karşı bir dizi güçlü saldırı” düzenlediğini duyurdu. Bu, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i öldüren saldırılarıyla başlayan ve dört ayı aşkın süredir devam eden savaştaki son tırmandırma adımıydı.
Bombardıman, Kum’da ve Irak’ın Necef kentinde büyük kalabalıklar Hamaney’in cenazsi için yas tutarken yapıldı. İran devlet medyası, Bender Abbas, Keşm ve Sirik’te patlamalar olduğunu; Sirik’te bir ticari iskelede sıçrayan şarapnel parçalarının birkaç kişiyi yaraladığını bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü Oval Ofis’te şöyle demişti: “Ya bir anlaşma yapacağız ya da işi bitireceğiz. İşi bitirmek zor olmayacak.”
Zirvenin başlıca gündemi, ABD-NATO’nun Ukrayna’da Rusya’ya karşı savaşının tırmandırılmasıdır. Zirvenin açılışı, Ukrayna’nın Rus topraklarının derinliklerine yönelik aralıksız bir uzun menzilli saldırı yağmurunun ardından geldi; zirvedekiler bu saldırıları açıkça kutladı. NATO Genel Sekreter Yardımcısı Radmila Şekerinska şöyle dedi: “Ukrayna’nın önünde bir fırsat penceresi var ve muharebe meydanındaki dinamikleri değiştiriyor. Rusya, ilk kez savaşın gerçekliğiyle yüz yüze geliyor.”
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, zirvenin savunma sanayii forumunda, Ukrayna insansız hava araçlarının cephenin 2.700 kilometre ötesinde, Sibirya’nın derinliklerindeki Omsk’ta bir rafineriyi vurduğunu söyleyerek şöyle böbürlendi: “Rusya’nın stratejik bir cephe gerisine sahip olması fikrini tümüyle ortadan kaldırdık.” Üst düzey bir NATO yetkilisi, Ukrayna’nın mayıs ayında Rusya’ya 10 bin uzun menzilli insansız hava aracı fırlattığını ve ülkenin petrol rafineri kapasitesinin beşte birini devre dışı bıraktığını belirtti.
NATO, “büyük gösteri” olarak lanse ettiği ve gümbür gümbür tekno müzik eşliğinde sahnelenen zirvenin Savunma Sanayii Forumu’nda salı günü silah anlaşmalarını duyurdu. Şekerinska, “Doğrudan, ittifak üyesi şirketler arasında onlarca milyar dolar değerinde sözleşmelerin imzalandığı NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu’ndan geliyorum,” dedi. İttifak üyeleri şu ortak alımları duyurdular: 11 ülke tarafından Saab GlobalEye gözetleme uçakları, dört ülke tarafından beş kadar Northrop Grumman Triton insansız hava aracı ve on beş ülke tarafından Airbus yakıt ikmal ve nakliye uçakları.
Britanya, Fransa ve Almanya salı günü, ABD’nin katılımı olmaksızın, iki bin kilometreden uzaktaki hedefleri —Moskova’ya ulaşacak kadar uzağı— vurabilecek uzun menzilli füzeler üretmek için 50 milyar dolarlık bir program duyurdu. NATO’ya göre, aralarında Citigroup, Deutsche Bank ve BNP Paribas’ın da bulunduğu bankalar bu askeri takviye için halihazırda “217 milyar dolar seferber etmişti.” Associated Press’in aktardığına göre, sergilenen silahlara herhangi bir fiyat etiketi iliştirilmemişti ve anlaşmaların bir kısmı çok daha önceden imzalanmıştı. Bu sözleşmeler, Avrupa devlet hazinelerinden sağlanan kaynaklarla Lockheed Martin, Saab, Northrop Grumman ve Airbus için garantili kâr anlamına geliyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bunu “yerinde harcanmış para” olarak niteledi. Şekerinska, sanayiye talebe ayak uydurması için baskı yaptı: “Nakit akıyor… Sanayinin, kabiliyetleri hızla üretmesine ve silah ile teçhizata yönelik artan talebe ayak uydurmasına ihtiyacımız var.” Müttefiklerin, “muharebe birlikleri, teçhizat, silahlar gibi temel askeri gereksinimlere” harcama yaptığını, “ama aynı zamanda kolektif dayanıklılığımıza” harcadığını ve “savunma sanayii altyapımıza yatırım” yaptığını söyledi.
Rakamlar baş döndürücü. Şekerinska, “Yalnızca 2025’te, Avrupalı Müttefikler ve Kanada savunma yatırımlarını 139 milyar ABD doları artırdı; bu, bir önceki yıla kıyasla neredeyse yüzde 20’lik bir artış. Üstelik bu, on yıllık bir proje olan Lahey Savunma Yatırım Planı’nın daha ilk yılında,” dedi. Avrupalı üyeler ve Kanada, 2026’da buna yüzde 11 daha ekleyerek toplamlarını 634 milyar dolara çıkaracak; ABD’nin bütçesi ise 850 milyar dolar. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 2030’a kadar AB’nin 800 milyar avroluk silahlanması yapacağıyla övündü.
Şekerinska, zirvenin amaçlarını “güçlendirilmiş caydırıcılık ve savunma” ve “savunma sanayii iş birliği” olarak tanımladı ve NATO’nun “NATO 3.0 kavramına can vereceğini; daha güçlü bir NATO içinde daha güçlü bir Avrupa” olacağını söyledi. Bu formül, Washington’un güçlerini Çin’e karşı yoğunlaştırabilmesi için Avrupa’nın kendi savunmasının daha büyük bölümünü sırtlanması anlamına geliyor; ABD, Avrupa’dan halihazırda asker çekiyor; Almanya’dan 5.000 asker çekiliyor. ABD’nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker gazetecilere, “Dünyanın tek süper gücü olarak, dünyanın başka yerlerinde de sorumluluklarımız var,” dedi.
Emperyalist haydutlar, dünyanın dört bir yanında savaş planları yaparken bir yandan da kendi aralarında çekiştiler. Trump, NATO üyesi Danimarka’nın toprağı olan Grönland’ı ilhak etme tehdidini yineledi; burayı “Amerika Birleşik Devletleri için önemli bir parça” ve “Danimarka tarafından değil, Amerika Birleşik Devletleri tarafından denetlenmesi gereken” bir yer olarak nitelendirdi ve Washington’un tüm askerlerini “Avrupa’dan çekebileceği” uyarısında bulundu. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise, ABD’nin adaya el koymasının “gerçekleşmeyeceği” yanıtını verdi.
Trump, zirvedeki konuşmasına bir tehdit dizisiyle başladı. Erdoğan’ın yanındayken, “NATO’dan çok hayal kırıklığına uğradığını” söyledi ve İran’a karşı savaşa katılmayı reddettikleri için Avrupalı güçleri azarladı. “Neden yüz milyarlarca dolar harcıyoruz da onlar bizim yanımızda değil? Biz her zaman onların yanında olduk,” diye çıkıştı.
Türkiye, zirve için başkent Ankara’yı kapattı. Zirveden önceki haftalarda Erdoğan hükümeti, başkentteki tüm gösterileri on üç gün boyunca yasakladı ve aralarında solcuların, avukatların, bir üniversite profesörünün, bir eşcinsel yayının editörünün ve cumhurbaşkanı hakkında şaka yapan bir komedyenin de bulunduğu 225 kişiyi gözaltına aldı; bunların 103’ünü tutukladı. Pazar günü polis, yüzlerce NATO karşıtı göstericiyi gözaltına aldı ve yürüyüşlerini dağıtmak için biber gazı kullandı.