Alan Thornett 9 Ekim 2026’da 89 yaşında hayatını kaybetti. Son yıllarını, Dördüncü Enternasyonal’in Pablocu Birleşik Sekreterliği’nin Britanya şubesi olan Antikapitalist Direniş’in lideri ve Troçkizmin sert bir muhalifi olarak geçirdi.
Bununla birlikte, 1960’larda ve 1970’lerin başında Thornett, otomobil sanayisinde öne çıkan bir militandı ve Büyük Britanya’daki Stalinist Komünist Parti’den, o dönem Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin (DEUK) Britanya şubesi olan Sosyalist İşçi Birliği’ne (SLL) kazanılmıştı.
SLL’nin ve lideri Gerry Healy’nin yönlendirmesiyle faaliyet yürüten Thornett, Oxfordshire’daki Cowley’de bulunan British Leyland fabrikasında, tabandaki işçileri Ulaştırma ve Genel İşçiler Sendikası (TGWU) bürokrasisine karşı harekete geçirmeye yönelik ilkeli bir mücadeleyi merkeze alan, tarihsel açıdan önemli bir çalışma yürüttü.
Thornett’in daha sonra SLL’nin halefi olan İşçilerin Devrimci Partisi (WRP) ile yaşadığı ayrılık, DEUK’un Britanya şubesinin tarihinden ve onun İşçi Partisi’ne ve sendika bürokrasisine yönelik siyasi adaptasyonlarından ayrı olarak anlaşılamaz. WRP’nin İşçi Partisi’ne ve sendika bürokrasisine yönelik siyasi adaptasyonları, 1970’lerin başında, o dönemki Fransız şubesi Enternasyonalist Komünist Örgüt (OCI) ile aceleye getirilmiş ve siyasi açıdan netleştirilmemiş bir bölünmenin ardından gerçekleşmişti.
Thornett’in SLL’deki yıllarının nesnel bir değerlendirmesinin yapılması önemlidir; zira bu yıllar, Britanya işçi sınıfının mücadelelerinde kritik bir dönemeçte, partinin işçilerin kilit bir kesimi içindeki önemli müdahalesini kapsar. Bu değerlendirme, işçi sınıfı içinde devrimci liderliğin nasıl inşa edileceği, devrimci partinin karşı karşıya kaldığı siyasi basınçlar ve bu basınçlara karşı mücadele edilmemesinin ağır bedeli konusunda bugün için hayati dersler sunmaktadır.
Thornett, Morris Motors fabrikasında 1959’da, yani fabrika British Leyland’e dönüşmeden dokuz yıl önce çalışmaya başladı. Kısa süre sonra Büyük Britanya Komünist Partisi’ne (CPGB) katıldı.
1960’ların ortasında CPGB’den ayrılması ve 1966’da Cowley’deki diğer işyeri temsilcileriyle birlikte SLL’ye katılması Troçkist hareket için önemli bir kazanımdı; bu, hareketin Stalinizme karşı tutarlı mücadelesinin bir ürünü ve SLL’nin artan siyasi otoritesinin bir göstergesiydi.
Thornett, SLL’nin İşçi Partisi’ne ve sendika bürokrasisine karşı yürüttüğü tavizsiz mücadele sayesinde kazandığı geniş bir militan işçi kesiminin parçasıydı. SLL, devrimci partiyi inşa etmenin, o dönemde milyonlarca işçinin bağlılığına sahip olan İşçi Partisi ve sendikalar içindeki geniş bir sol harekete yönelmeyi gerektirdiğini kavramıştı; bu işçilerin çoğu, söz konusu örgütlerin sosyalist olduğuna inanıyordu.
SLL’nin görevi, İşçi Partisi ve sendika liderlerinin, özellikle de bunların sol temsilcilerinin sosyalistlik iddialarını sistematik biçimde teşhir etmek ve siyasi açıdan en ileri işçileri bu liderlerin etkisinden koparmaktı.
Healy ile yapılan haftalık toplantılar çerçevesinde Thornett ve SLL’nin sanayi işçileri kadrosu, Healy’nin The Alternative to Wilson (Wilson’a Alternatif, 1967) adlı broşüründe ortaya konduğu üzere, Wilson’ın İşçi Partisi hükümetinin 1966’daki ücret dondurma kararına karşı kararlı bir mücadele yürüttü ve “Sol kanat milletvekillerini mücadeleye zorlayın” talebini öne sürdü.
Thornett, Ulaştırma ve Genel İşçiler Sendikası’nın 5/55 şubesinin ve Cowley’deki Ortak İşyeri Temsilcileri Komitesi’nin başkanlığını üstlendi ve fabrikada pek çok mücadeleye öncülük etti. Partinin sanayi kolu olan Tüm Meslek Sendikaları İttifakı’nın (ATUA) sekreterliğine seçildi ve WRP’nin Oxford, Reading ve Swindon’u kapsayan Batı Bölgesi’nin liderliğini üstlendi.
WRP’den koptuktan sonra bile Thornett, Troçkizmin —“ve o dönemde Troçkist olmak, büyüklüğü ve etkisi nedeniyle genellikle SLL üyesi olmak anlamına geliyordu”— “yalnızca kapitalizmin değil, sendika liderlerinin, onların toplumdaki rollerinin ve işverenlerle ilişkilerinin de bir analizini sunduğunu” kabul ediyordu.
Bu etki, ATUA’nın otomobil sanayisindeki, limanlardaki ve inşaat sektöründeki en militan işçileri kendine çekebilmesinde açıkça görülüyordu. Partinin sendikalardaki çalışması, 1972’de Manchester’da 4.000 kişilik, 1973’te ise Wembley’deki Empire Pool’da 10.000 kişilik mitinglerin düzenlenmesini sağladı. Bu durum, Thornett’in 1974’te işyerinde misillemeye hedef olmasına yol açtı; WRP buna kararlılıkla karşı çıktı.
Thornett’in ayrılığının arka planında, SLL’nin, OCI’ın Troçkizmden merkezciliğe (orta yolculuğa) doğru kaymasına karşı tutarlı bir mücadele yürütememesi yatıyordu. Bu kayma, OCI’ın 1966’da, Dördüncü Enternasyonal’in Pablocu tasfiyecilik tarafından yıkıldığı ve “yeniden inşa edilmesi” gerektiği yönündeki ısrarında ifadesini bulmuştu. Bu iddia, 1968 Mayıs–Haziran genel grevi sırasında üye sayısı hızla artarken partinin Fransa’daki merkezci ve Stalinist eğilimlere uyum sağlaması için siyasi bir mekanizma işlevi gördü.
SLL, 24 Kasım 1971’de OCI ile açıktan kopuşunu ilan etti; bu kopuş, OCI liderliğinin merkezci bakış açısının sonuçları konusunda ne Fransız şubesinin ne de uluslararası hareketin kadrolarını aydınlatmaya yönelik herhangi bir girişimde bulunulmadan gerçekleşti. Bu durum, Britanya şubesinin de aynı basınçlara uyum sağladığını yansıtıyordu; bu uyum, şubenin Heath hükümetine karşı yürüttüğü kampanyada ifadesini buldu.
1973’te, işçi sınıfının Muhafazakâr Parti karşıtı kitlesel hareketinin doruğunda SLL, açıkça “Heath hükümetini devirmek ve yerine bir İşçi Partisi hükümeti getirmek” amacıyla WRP’yi kurdu. Bu, esasen “temel haklar” (iş, yaşam standardı, barınma ve belirsiz bir “sistemi değiştirmek”) üzerine kurulu bir seçim programı olarak sunuldu; partinin Troçkist karakterine ve DEUK’un uluslararası perspektifine ise asgari düzeyde değinildi.
WRP, 1974’te İşçi Partisi’nin yeniden iktidara gelmesinin işçileri hızla bu hükümetle çatışmaya sürükleyeceğini öngörmüştü. Ancak en azından başlangıçta İşçi Partisi’ne yönelik yanılsamalar güçlendi; bunun başlıca nedeni, hükümetin işçilere başta önemli tavizler vermesiydi.
Bu yanılsamalarla mücadele etmek için WRP, partinin Troçkist kimliğini yeniden öne çıkardı ve İşçi Partisi ile sendika bürokrasisine karşı muhalefetini keskinleştirdi. Ancak önceki iki yıl boyunca merkezcilere verilen tavizler, bu yön değişikliğinin liderlik içinde sürtüşmeye yol açmadan gerçekleşemeyeceği anlamına geliyordu. Thornett, bu sola dönüşün başlıca muhalifi olarak öne çıktı ve buna “sekterliğe” dönüş diyerek karşı çıktı.
Onun görüş ayrılıkları, partiye Muhafazakâr Parti karşıtı bir çizgiyle katılmış ancak devrimci politikalara kazanılmamış işçilerin basıncını yansıtıyordu. Bu, parti içinde görece geniş bir kesimdi; bu kesimin kafa karışıklığından WRP sorumluydu ve bu kesimin siyasi olarak eğitilmesi ve Troçkizme kazanılması gerekiyordu.
Thornett buna ilkesiz bir biçimde yanıt verdi: Ağustos 1974’te Britanya’daki OCI temsilcileriyle gizli temas kurdu ve Healy’yi parti liderliğinden uzaklaştırmayı amaçlayarak WRP’ye yönelik hizipçi bir eleştiri hazırladı.
Healy ve WRP liderliği, Thornett’in görüşlerine siyasi olarak karşı koymak yerine —ki bu, OCI ile yaşanan çatışmanın yeniden ele alınmasını ve DEUK’un revizyonizme karşı mücadelesinin daha yüksek bir düzeye taşınmasını gerektirecekti— sonbahara gelindiğinde Thornett’i ihraç etmeye yöneldi.
WRP’nin örgütsel önlemlere başvurması, partinin birkaç yüz üyesini ve temel sanayideki en önemli hizbini kaybetmesine yol açtı; sosyal demokrasiye karşı mücadele ile İşçi Partisi ve sendika bürokrasisine yönelik merkezci uyum gibi bütün hayati meseleleri ise çözümsüz bıraktı.
WRP bunun bedelini hemen ödedi: Partinin toplumsal tabanı orta sınıfa doğru kaydı; aktris Vanessa Redgrave ve eski Sunday Times muhabiri Alex Mitchell gibi isimler öne çıktı ve bu, süregelen siyasi yön kaybını besledi.
Bölünme, Thornett’in kendi sendikalist ve merkezci yönelimini izlemesine olanak tanıdı. İşçi Partisi içinde, Tony Benn çevresinde ve DEUK’tan kopan grupları yeniden bir araya getirme çabalarında yer aldı. Kurduğu Uluslararası Sosyalist Grup (ISG), 1991’de Birleşik Sekreterlik’in sempatizan şubesi olarak tanındı ve 1995’te bu örgütün Britanya şubesi hâline geldi.
1990’a gelindiğinde Healy’yi “yozlaşmış bir siyasi canavar” ve “Britanya Troçkist hareketinin Çavuşesku’su” olarak nitelendiriyor, DEUK’u ise “bir sahtekârlık” olarak tanımlıyordu.
George Galloway ile birlikte Respect ve Respect Renewal gibi bir dizi oportünist “kitlesel sol parti” girişimini destekledi; ardından Sol Birlik’e (Left Unity), daha sonra da Jeremy Corbyn’in Sizin Partiniz’ine (Your Party) katıldı.
Ancak daha sonraki siyasi dönüşümü Thornett’in partiye kazanılmasının, ATUA’daki liderliğinin ve Cowley’deki çalışmasının SLL’nin işçi sınıfı içinde Troçkizm için verdiği mücadelenin ürünleri olduğu gerçeğini değiştirmez. WRP liderliğinin daha sonraki yozlaşması tam da bu kazanımları baltaladı.
Dünya Sosyalist Web Sitesi, işçi sınıfı içinde devrimci liderlik inşa etmeye yönelik süregiden mücadelede partiyi donatmak amacıyla Thornett’e, onun SLL’deki rolünün ve ardından WRP’den kopuşunun gündeme getirdiği temel meselelere dair daha kapsamlı bir değerlendirme yayımlayacak.