Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nin (DEUK) Britanya şubesi İşçilerin Devrimci Partisi (WRP), 1985’te, uzun süreli bir yozlaşma sürecinin ardından Troçkizmden kesin olarak koptu. DEUK, Mayıs-Haziran 1986’da bir araya gelerek WRP’nin çöküşüyle ilişkili teorik, siyasal ve tarihsel meselelere yönelik geniş kapsamlı ve ayrıntılı bir çözümleme yaptı. “İşçilerin Devrimci Partisi Troçkizme Nasıl İhanet Etti 1973-1985”, hareketi yeniden silahlandırıp işçi sınıfı içinde devrimci bir önderlik inşa ederken kendisini bekleyen siyasi mücadelelere hazırlama yönünde atılan büyük bir adımdı. Bu dersler, uluslararası ölçekte DEUK’un yeni şubelerinin gelişmesi açısından yaşamsaldır.
Aşağıdaki yazı, Fourth International [Dördüncü Enternasyonal] dergisinin 13. cildinin 1. sayısının (1986 Yaz) beşinci bölümüdür. Dördüncü Enternasyonal’in tarihine ilişkin kapsamlı bir inceleme için ayrıca David North’un Savunduğumuz Miras eseri dikkatle incelenmelidir.
Birinci Bölüm - İkinci Bölüm - Üçüncü Bölüm - Dördüncü Bölüm
1973’te SLL’yi devrimci partiye dönüştürme kampanyası başlatıldı. Bu, Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi açısından açıkça tarihi sonuçları olan bir olaydı. Ancak SLL önderliğinin bu karara yaklaşımı ya da onu tabanına açıklayış biçimi öyle olmadı.
1938’de Sosyalist İşçi Partisi’nin kuruluşunun öncesinde, Lev Troçki’nin gözetiminde, her şeyden önce, Dördüncü Enternasyonal’in Amerikan şubesinin tarihsel temellerini ve uluslararası perspektifini ortaya koyan yüzlerce sayfalık belge hazırlanmıştı. Program ve ilkelere ilişkin tüm belirleyici sorular ayrıntılı biçimde işlenmişti. Yeni bir devrimci partinin yaratılışı, proletaryanın en ileri kesimlerinin tarihsel bir kazanımı olarak tasarlanmıştı; üye kazanmayı kolaylaştırmaya yönelik geçici bir taktik manevra olarak değil. Bu kuruluş, komünist hareket içinde ve proletaryanın en ileri kesimleri arasında yürütülen uzun soluklu bir uluslararası mücadelenin sonucu olarak sunulmuştu.
Ancak WRP’nin kuruluşu çok farklı bir biçimde açıklandı. 1 Şubat 1973 tarihli bir Merkez Komitesi kararı, dünya sosyalist devriminin merkezî Troçkist stratejisinden tek bir sözcükle bile bahsetmeksizin SLL’nin partiye dönüştürülmesine ilişkin bir perspektif sunuyordu. Dördüncü Enternasyonal’in temel programatik pozisyonlarını belirtmiyor, parti kurma kararını Pablocu revizyonizme karşı mücadelede elde edilmiş teorik kazanımlarla da ilişkilendirmiyordu.
Taslak perspektiflerde, SLL’nin İşçilerin Devrimci Partisi’ne (WRP) dönüştürülmesinin, işçi sınıfı içinde büyüyen Muhafazakâr karşıtı harekete ilişkin pratik değerlendirmelerden başka bir şeye dayandığına dair hiçbir işaret yoktu. Belge, açıkça sendikal bilincin genel düzeyine uyum sağlama perspektifinden yazılmıştı ve ana hatlarını çizdiği program neredeyse tamamen demokratik nitelikli taleplerle sınırlıydı. Britanya’daki sosyalist devrimin stratejik hedefi olarak proletarya diktatörlüğü hakkında tek bir söz bile edilmemişti. Perspektifler, burjuva demokrasisinin sınıf niteliğini açıklamıyor ve teşhir etmiyordu; oysa bu, Britanya işçi sınıfı için bir devrimci programın ilk gereğiydi.
Belgede Britanya emperyalizmine karşı mücadele hakkında hiçbir şey söylenmiyordu; Britanya işçi sınıfının dünya genelindeki ulusal kurtuluşçu ve anti-emperyalist mücadelelerle ilişkisi hakkında da tek bir söz edilmiyordu. Belgenin programatik bölümü İrlanda’nın kendi kaderini tayin hakkı çağrısında bulunmuyordu.
WRP’nin üzerine kurulduğu program, içeriği ve temelindeki anlayış itibarıyla Troçkizmle en ufak bir ilişkiye sahip değildi. Merkezciliğin sınırlarının dışına çıkan tek bir pasaj yoktu. Bu durum, WRP’nin yola çıktığı özünde ulusalcı/milliyetçi perspektifle doğrudan bağlantılıydı. SLL’nin dönüştürülmesi çağrısında bulunan Healy önderliği, partinin tek bir hedefi olduğunu ilan etti: Muhafazakârların yerine bir İşçi Partisi hükümetinin seçilmesi!
Bir devrimci partiye dönüştürülen Sosyalist İşçi Birliği, belirli bir siyasi görevi üstlenecektir: Muhafazakâr hükümeti devirip yerine bir İşçi Partisi hükümeti getirmek için işçi sınıfını sosyalist bir programın arkasında birleştirmek; kapitalizme hizmet eden İşçi Partisi önderlerini teşhir etme ve değiştirme mücadelesine önderlik etmek; Muhafazakâr karşıtı kitlesel harekete bir İşçi Partisi hükümeti altında sosyalist politikalar uğruna mücadelede rehberlik etmek; bu mücadele içinde on binlerce kişiyi Marksizme kazanmak, sendikal hareketin ve işçi hareketinin reformist önderlerini kovmak.
Böyle bir devrimci parti, fabrikalarda, sendikalarda, gençlik hareketinde, kiracılar hareketinde, işsizler arasında, öğrenciler arasında, kısacası Muhafazakâr hükümete karşı bir mücadelenin yürütüldüğü her yerde çalışacak ve bu güçlere gerçek sosyalist alternatifi sunacaktır.
Parti üyeleri ücretler, işler, kiralar, sosyal hizmetler ve demokratik haklar üzerine her mücadelenin en etkin ve öncü savaşçıları olacaklardır. Ancak bu mücadelelerde her şeyden önce Muhafazakârları devirecek siyasi hareketi inşa etmek için savaşacaklardır; bu hareketin merkezinde ise bizzat devrimci parti güçlerinin toparlanması ve yetiştirilmesi yer almaktadır.” (Fourth International, Kış 1973, s. 132)
Tarihte ilk kez bir Troçkist parti, bir Sosyal Demokrat hükümeti seçtirme özel amacıyla kuruluyordu! Bundan daha dar görüşlü bir perspektif hayal etmek güçtür. Troçki, [Komintern] Program Taslağının Eleştirisi’nde şöyle yazmıştı: “Çağımız, mali sermayenin hegemonyası altındaki dünya ekonomisi ve dünya politikası çağı olan emperyalizm çağıdır. Bu çağda hiçbir komünist parti, yalnız ya da esas olarak kendi ülkesindeki gelişme koşullarından ve eğilimlerinden yola çıkarak programını oluşturamaz.” (Lenin’den Sonra Üçüncü Enternasyonal, Tarih Bilinci, s. 9)
Gelgelelim 1973’te SLL, bir seçim programı temelinde parti kurmayı öneriyordu! Dahası SLL, bir devrimci parti kurma hakkını ileri sürerken, kendisini yalnızca Muhafazakârlığa karşı ve demokratik haklar için en tutarlı savaşçı olarak sunuyordu. Devrimci partiyi neredeyse tamamen, sınıf içeriği belirtilmemiş “temel” hakların savunulmasının gerekliliği çerçevesinde açıklıyordu:
Bugün Sosyalist İşçi Birliği, kendisini bir devrimci partiye dönüştürmek için destek çağrısında bulunurken, bunu bu temel hakları savunmadaki ve alternatif bir önderlik mücadelesindeki kendi siciline dayanarak yapmaktadır...
Bugünkü SLL, temel politikalar ve çalışma hakkı gibi temel hakların savunulması üzerine yürütülen tüm mücadelenin içinden doğmuştur. (Age, s. 130)
Healy bir süre yeni örgüte “Temel Haklar Partisi” adını verme fikri üzerine düşündü! Neyse ki bu öneriden vazgeçti; ancak bu fikri doğuran siyasi bakış açısı kuruluş belgesine sinmişti. Belgenin program bölümü, sanki Taşımacılık ve Genel İşçi Sendikası’nın (TGWU) politika komitesinden ödünç alınmış gibi görünüyordu ve temel haklar şöyle sıralanmıştı: çalışma hakkı, grev yapma ve sendikalarda örgütlenme demokratik hakkı, geçmişte kazanılmış hakları savunma ve sistemi değiştirme [!] hakkı, daha yüksek bir yaşam standardı hakkı, sağlık ve sosyal yardım hakları ve insana yakışır konut hakkı.
Birliğin partiye dönüştürülmesi, örgütsel açıdan bu programı kabul eden herkese Britanya şubesine katılma kapısını açan bir kitlesel üye kazanma kampanyasıyla yürütüldü. Ancak program, en belirsiz sosyal demokrat görüşlere sahip herkesin üye olabileceği biçimde kaleme alınmıştı. Böylece SLL’nin WRP’ye dönüştürülmesi, parti üyeliği için aranan siyasi niteliklerin tehlikeli biçimde düşürülmesiyle iç içe geçmişti. Üye kazanma, proleter devrim için değil, bir İşçi Partisi hükümetinin seçilmesi ve bir sosyal demokrat programın hayata geçirilmesi için örgütleniyordu.
Dahası belge, Sosyalist İşçi Birliği’ni Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi ile neredeyse hiç özdeşleştirmiyordu. Troçkist hareketin tarihine tam olarak dört kısa paragraf ayrılmıştı. Revizyonizme gelince, yalnızca onun Britanya’daki kılığı olan Uluslararası Marksist Grup’a (IMG) değinilmişti; önceki on yılın tarihsel mücadelelerine hiçbir atıf yapılmamıştı. Dolayısıyla bu program temelinde partiye katılanlar, uluslararası bir komünist örgütün üyesi olduklarını zorunlu olarak bilmeyeceklerdi; DEUK’un perspektiflerini ve siyasi çalışmaları üzerindeki otoritesini kabul etmeleri de gerekmeyecekti. Belge, SLL’nin önceki on yıldaki büyümesini ve siyasi gelişimini açıklarken, Pablocu revizyonizmin ihanetlerine karşı proleter enternasyonalizm mücadelesine hiçbir atıfta bulunmuyordu.
WRP’yi kurma kararı, Uluslararası Komite’nin Dördüncü Kongresi’nde tartışılmadı. Bu karara, revizyonizme karşı uluslararası mücadeleyle alakasız ulusal bir girişim olarak yaklaşıldı. SLL’nin WRP’ye dönüştürülmesi, Pablocu tasfiyeciliğe ve OCI merkezciliğine karşı yürütülen ve Troçkizmin sürekliliğinin korunup savunulduğu uzun soluklu mücadelenin doruk noktası olarak ele alınmadı ve bunun için bilinçli biçimde mücadele edilmedi. Bunun yerine “dönüşüm”, programı sulandırmanın ve SLL’nin uğruna mücadele ettiği tarihsel ilkeleri bulanıklaştırmanın bir aracı olarak kullanıldı. Böylece daha WRP’nin kuruluşunda, DEUK’un inşasından uzaklaşmanın etkisi Britanya şubesi içinde çoktan hissedilmeye başlanmıştı.
Bununla birlikte, İşçilerin Devrimci Partisi’ni kurmak yanlış değildi; programın merkezci karakterinin yeni partiyi Troçkist olmaktan çıkardığını söylemek de doğru olmaz. Bir dizi hatalı ve yetersiz belge, tek başına, işçi sınıfı içinde on yıllarca verilen mücadelenin ürünü olan bir hareketin karakterini değiştirmez. Ancak WRP’nin kuruluş biçimi, büyüyen kitle hareketinin parti üzerindeki basıncını yansıtan oportünist bir sapmayla lekelenmişti; bu sapma, özellikle kitle hareketinin sendikal bilinç düzeyine bir uyarlanmayı ifade ediyordu. Bu uyarlanmanın biçimi, Dördüncü Enternasyonal içinde merkezciliğe karşı mücadeleyi geliştirmedeki başarısızlıkla doğrudan ilişkiliydi. Bir kez daha çok eski bir gerçek doğrulanıyordu: merkezcilerle aceleye getirilmiş ve teorik olarak tamamlanmamış bir bölünme gerçekleştirenler, sonunda onların platformunu benimsemeye varırlar.