Ukrayna, pazar gecesi savaşın bugüne kadarki en büyük insansız hava aracı saldırısını gerçekleştirdi. Rusya, 1.300’den fazlasını önlediğini bildirdi; ancak Kırım’daki Kerç Köprüsü de dahil olmak üzere birçok hedef yine de vuruldu. Rusya Federasyonu’nda iki sivil, işgal altındaki topraklarda ise altı sivil hayatını kaybetti.
Brüksel, Londra, Berlin ve Paris’teki hükümetlerin kutladığı saldırı, Avrupa’nın ve Kiev’in Ukrayna, Rusya ve ABD arasında son dönemde yapılan görüşmelere verdiği yanıttı. Moskova müzakerelerde azami pazarlık gücü elde etmek amacıyla hava saldırılarını tırmandırırken, Avrupa emperyalizmi ve onun maşası Zelenskiy hükümeti, savaşı sürdürmekten hiçbir şeyin kendilerini caydıramayacağını açıkça ortaya koyuyor.
Avrupalı güçler açısından geçen hafta Abu Dabi’de yapılan görüşmeler bir felaketti. Bunun tek nedeni, Trump yönetimi yalnızca Ukrayna’nın değil Rusya’nın da petrol, gaz ve stratejik minerallerinden aslan payını almayı güvence altına almaya çalışırken, Avrupalıların bir kez daha koridorlarda bekletilmesi değildi. Görüşmeler siyasi olarak, emperyalist güçlerin beş yıllık çatışma boyunca gizlemeye çalıştıkları meseleleri gün yüzüne çıkardı.
Taraflar, Ukrayna topraklarının denetimine ilişkin müzakerelerin yanı sıra Avrupa’nın “güvenlik mimarisi”, yani NATO meselesini de tartışmaya başladı. Bu, Avrupa hükümetlerini ve sözcülerini paniğe sürükledi. Ukrayna’nın egemenliği ve demokrasisi üzerine söylenenlerin yerini birdenbire, emperyalist ittifakın ve onun Rusya sınırlarındaki ileri konuşlanmalarının hiçbir koşulda feda edilmemesi gerektiği yönündeki ısrar aldı.
NATO ve genişlemesi meselesinin artık müzakerelerin merkezinde olduğunun kabul edilmesi, ittifakın propagandasına indirilmiş bir darbedir. Emperyalist hükümetler yıllarca, Rusya’nın Ukrayna’yı istilasının kapitalist devletler arasındaki olağan ilişkiler açısından bütünüyle açıklanamaz olduğunu ilan ettiler. Onlara göre istila, Vladimir Putin’in şahsında vücut bulan doğaüstü bir kötülüğün ürünüydü.
Medya şimdi Aralık 2021’i hatırlamak zorunda kalıyor. BBC’nin Rusya Editörü Steve Rosenberg’in anlattığına göre Rusya o dönem ABD’ye ve NATO’ya antlaşma taslakları önermişti. Bu taslaklar, Moskova’ya “örneğin Ukrayna ve Gürcistan’ın ittifaka asla katılmasına izin verilmeyeceğine dair kesin güvenceler vererek” ittifakın doğuya genişlemesini frenlemekle kalmayacak, aynı zamanda “NATO’nun askerî altyapısını Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden geri çekecekti.”
Öneriler özellikle, Mayıs 1997’den sonra ittifaka katılan ülkelerden —Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Baltık ülkeleri, Romanya, Bulgaristan ve Balkan ülkeleri— NATO birliklerinin ve silahlarının çekilmesini öngörüyordu. Bunlara NATO’nun genişlemesine son verilmesi ve Ukrayna’da, Doğu Avrupa’da, Güney Kafkasya’da ya da Orta Asya’da hiçbir askerî faaliyet yürütülmemesi taahhüdü de ekleniyordu.
Önerilen bir füze anlaşması, Başkan Donald Trump döneminde feshedilen Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Antlaşması’nın (INF) yerini alarak ABD’nin ve Rusya’nın birbirlerini vurabilecekleri mesafede kısa ve orta menzilli füze konuşlandırmalarını yasaklayacaktı.
Rosenberg, Rus gazetesi Komsomolskaya Pravda’nın yakın tarihli bir sayısından alıntı yapıyor. Gazete şunu hatırlatıyor: “Önerilerimize neredeyse gülüp geçtiler.”
NATO güçleri, bu talepleri reddetmelerinin ne anlama geleceğinin tamamen farkındaydı. Carnegie Moskova Merkezi’nin başkanı Dmitriy Trenin o dönem Rus önerileri üzerine şöyle yazmıştı: “Bu, mantıksal olarak [Rusya’nın] güvenliğini tek başına, büyük olasılıkla askerî-teknik araçlarla sağlamak zorunda kalacağı anlamına geliyor.”
NATO planlamacıları, Putin’in temsil ettiği Rus oligarşisi hiziplerinin elindeki başlıca seçeneğin bu olduğunu biliyordu. Bu hizip, emperyalizmin yeni ihlallerine karşı direnmeye kararlıydı; ama mensubu olduğu sınıfın bütünü gibi, Rus ve uluslararası işçi sınıfına karşı da amansız bir düşmanlık besliyordu. Emperyalizm karşıtı bir politika izlemekten aciz olan bu hizip, gerici bir Rus milliyetçisi yanıt verdi: Ukrayna topraklarını ilhak etmeye ve bunu Amerika ve Avrupa karşısında bir pazarlık kozu olarak kullanmaya yönelik bir savaş.
Emperyalist hükümetler bunu hesaba kattılar ve Kiev’deki aşırı sağcı hükümetle birlikte, şimdiye kadar iki tarafta da yüz binlerce insanın hayatına mal olan kanlı bir bataklık hazırladılar.
Amaçları, Ukraynalıların canı pahasına iki şey elde etmekti ve hâlâ da budur: ülkenin denetimi ve Rusya’nın “stratejik bir yenilgi”ye uğratılması. Böyle bir yenilgi, Rusya’da rejim değişikliğinin ve daha uysal bir hükümetin işbaşına getirilmesinin önünü açacaktı. Avrupa, Rusya’ya bu darbeyi indirmeye kendini öylesine adamıştır ki savaşın ne pahasına olursa olsun sürdürülmesini en saldırgan biçimde savunan taraf hâline geldi ve Trump yönetiminin öngördüğü her türlü pragmatik uzlaşmaya karşı ateş püskürmektedir.
Emperyalist güçler izlerini örtmek için savaşın arka planını inkâr etmeye yönelik bir propaganda saldırısı başlattılar. NATO’nun genişlemesine ya da Rusya’ya yönelik emperyalist tehditlere yapılan her gönderme, Putin yanlısı kuklaların işi olarak damgalandı. Sahte sol gruplar ya bu gerici kampanyayı topyekûn benimsediler ya da siyasi yorumlarında ve faaliyetlerinde Ukrayna savaşını büyük ölçüde önemsizleştirerek ona uyum sağladılar.
Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi (DEUK), emperyalist savaşın bu savunuculuğuna en başından beri karşı mücadele etti.
DEUK, Rus istilasının üzerinden birkaç saat geçmeden “Putin hükümetinin Ukrayna’yı istilasına ve ABD-NATO savaş kışkırtıcılığına karşı çıkın!” başlıklı bir açıklama yayımladı. Açıklamada şöyle deniyordu: “Biden yönetimi, Rusya’nın Ukrayna’nın NATO’ya entegrasyonuna yönelik itirazlarını tartışmayı reddederek Ukrayna’yı yem olarak kullandı. İstilayı kışkırttı ve bu istila şimdi Rusya ile çatışmayı tırmandırmanın bahanesi olarak kullanılacaktır.”
Bir ay sonra Dünya Sosyalist Web Sitesi Uluslararası Yayın Kurulu Başkanı David North, “Ukrayna’daki savaşın tarihsel ve siyasi arka planı üzerine bir dosta mektup”ta şöyle açıklıyordu:
Dünya Sosyalist Web Sitesi, Rusya’nın Ukrayna’yı istilasını kamuoyu önünde kınamıştır. Ancak siyasi soldan gelen bu ilkeli muhalefetin, istilayı Rusya’nın bütünüyle kışkırtılmamış bir saldırganlık eylemi olarak sunan, gülünç derecede tek yanlı resmî ABD-NATO propaganda anlatısıyla hiçbir ortak yanı yoktur…
Rusya’nın politikalarını, bu politikaların formüle edildiği küresel bağlamın analizinden ayrı olarak anlamak nasıl mümkün olabilir? Birleşik Devletler’in amansızca savaş yürüttüğü gerçeği karşısında, Putin’in NATO’nun genişlemesini kaygıyla karşılaması akıldışı mıdır? O ve diğer Rus politika yapıcıları, Birleşik Devletler’in Karadeniz bölgesinde, Hazar bölgesinde ve hatta Avrasya kara kütlesinde muazzam stratejik çıkarları bulunduğunun kesinlikle farkındadır. Zbigniew Brzezinski’nin ve diğer önde gelen ABD’li jeostratejistlerin, ABD’nin Avrasya’ya —sözde “Dünya Adası”na— hâkim olmasının belirleyici bir stratejik hedef olduğunda uzun süredir ısrar ettikleri pek de sır değildir…
Tekrar belirtelim: Rusya’nın Birleşik Devletler’in ve NATO’nun eylemlerinde ciddi bir tehdit gördüğünü kabul etmek, istilanın haklı gösterilmesi değildir. Ama Birleşik Devletler’in politikalarının istilaya nasıl yol açtığının, hatta onu bilinçli olarak nasıl kışkırttığının eleştirel bir değerlendirmesinin yapılması gerekmez mi?
Trump’ın başkanlığından bu yana NATO’nun savaş çabasına önderlik eden Avrupalı güçlerin tepkisi, bu analizin doğruluğunu kanıtlıyor. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, “Rusya’nın kurduğu tuzaklar” konusunda uyararak şöyle dedi: “Bir saldırganımız ve bir kurbanımız var. Ve saldırganın güvenlik kaygıları yok.”
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ise düpedüz şöyle dedi: “Rusya, Avrupa güvenlik mimarisi meselelerini konuşmak istiyor. Bunu tartışmamıza gerek yok; o zaten var.”
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi için yazan Anton Barbaşin en açık sözlü olanıydı: “Abu Dabi’deki görüşmeler, Rusya’nın Ukrayna üzerine bir anlaşmadan fazlasını istediğini gösterdi: Avrupa’nın son 35 yıllık güvenlik düzenini geri almak istiyor. Avrupalılar bu hedefin Ukrayna’daki barışın bedeli hâline gelmesine izin vermemelidir.”
Yani Avrupa başkentlerinin sözde içtenlikle istediği Ukrayna’daki barış, emperyalist çıkarları pahasına sağlanmamalıdır. Başka bir deyişle: Savaş, NATO’nun Avrupa’daki çıkarları doğrultusunda sürmelidir.
Avrupa egemen sınıfı için söz konusu olan, on milyarlarca avroluk borç geri ödemeleri, Ukrayna’nın kârlı ucuz emeği ve zengin doğal kaynakları ve Rusya’yı da aynı biçimde zayıflatıp yağmalama fırsatıdır.
Ukrayna’nın borcu yaklaşık 185 milyar avro düzeyinde; en büyük bölümü (yaklaşık yüzde 40’ı) Avrupa Birliği’ne, altıda biri de IMF’ye ve Dünya Bankası’na borçlu. Ortalama yaklaşık yüzde 2’lik “imtiyazlı” faiz oranıyla verilen bu krediler, ülke ekonomisinin serbest piyasa doğrultusunda yeniden yapılandırılmasını ilerleten yüzlerce katı koşula bağlanmış durumda.
2026–2027 dönemini kapsayan 90 milyar avroluk ek bir Ukrayna Destek Kredisi ise Rusya’dan alınacak tazminatlarla geri ödenecek; bu da Moskova’ya ezici bir yenilgi tattırılmasına bağlı. Böyle bir olasılık, Rusya’da ölçülemeyecek kadar büyük zenginlikleri erişilebilir kılacaktır.
NATO, Avrupalı güçlerin Ukrayna’daki bu fırsatları güvence altına almalarının ve bunları Rusya’ya doğru genişletmeye hazırlanmalarının tek uygulanabilir askerî mekanizmasıdır. Başarılı olmak için, cephedeki yıpratıcı acıların cephe gerisine yayılmasıyla her geçen gün daha da acımasızlaşan bir savaşı uzatmak zorundalar.
Ukrayna’nın insansız hava araçları Rus rafinerilerini, depolarını, limanlarını ve yük gemilerini hedef aldı. Rus saldırıları ise Ukrayna’nın enerji, ulaşım ve ihracat altyapısını vurarak dondurucu soğukların kapıya dayandığı bir dönemde yaygın elektrik kesintilerine yol açtı.
Her iki ülkenin ekonomisi de zarar görüyor ve bunun maliyeti işçi sınıfına yükleniyor. Rusya gelecek yıl sosyal harcamaları yüzde 15,2 oranında kesiyor. Ukrayna borç geri ödemelerine emekli aylıklarına ve sosyal programlara harcadığından daha fazlasını harcıyor.
Birleşmiş Milletler’in en son verilerine göre, ekim ayında Ukrayna’da 372 sivil öldü ve 2.000’e yakın sivil yaralandı. Bu, topyekûn istilanın başlamasından bu yana bir ekim ayındaki en yüksek kayıp ve geçen yıla göre yüzde 95’lik bir artış demek. Rusya da aynı ay kendi topraklarında ya da işgal ettiği topraklarda 149 sivilin öldüğünü, kabaca 700 kişinin de yaralandığını bildirdi.
Ukrayna dışındaki —Karadeniz’deki, Kaliningrad’daki ya da başka yerlerdeki— çatışmalar ve provokasyonlar, Rusya ile NATO üyesi devletler arasında doğrudan bir çatışma tehdidi yaratıyor.
North’un “Bir dosta mektup”u, “Ukrayna krizi biçiminde Rusya, Sovyetler Birliği’nin dağıtılmasının trajik ve potansiyel olarak felaket boyutundaki sonuçlarıyla yüz yüze geliyor” diye vurgulamıştı. Bu dağıtılma işlemini, oligarşiye dönüşen Stalinist bürokrasi gerçekleştirmişti.
Dünya kapitalizminin masasında bir yer umanlar, kendilerini ve tekellerini menüde buldular. Tek yanıtları, ister Kiev’de olduğu gibi emperyalist güçlerin hizmetinde, ister Moskova’da olduğu gibi onlarla çaresiz bir uçurumun kenarında yürüme oyununda olsun, ulusal bayrak altında savaştır.
Her ikisinin de bedelini işçi sınıfı ödüyor. Bu felaketten tek çıkış yolu, Sovyetler Birliği’ni dünya sosyalist devriminin ilk ileri karakolu olarak kuran Ekim Devrimi’nin sosyalist enternasyonalist geleneklerine geri dönmektir. Rus ve Ukraynalı işçiler, savaşa ve onun egemen sınıftan mimarlarına karşı birbirleriyle ve bütün Avrupa’daki ve dünyadaki sınıf kardeşleriyle birleşmelidir.
Böyle bir hareketin nesnel toplumsal temeli gelişiyor. Avrupa genelinde yüz binlerce işçi ve genç, kemer sıkmaya, yeniden silahlanmaya, zorunlu askerliğe ve yaşam standartlarının yok edilmesine karşı mücadeleye giriyor. Bu mücadeleler birleştirilmeli ve bilinçli bir sosyalist ve enternasyonalist perspektifle donatılmalı; böylece büyüyen muhalefet, emperyalist savaşa ve onu doğuran kapitalist sisteme karşı uluslararası işçi sınıfının güçlü bir hareketine dönüştürülmelidir.
