İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen patlama ve yangında hayatını kaybeden işçi sayısı 19’a yükseldi. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin açıklamasına göre, ağır yaralanan Abdullah Kılınç çarşamba günü öldü. Hayatını kaybeden işçiler listesinde adı geçen Barış Güney’i arama çalışmalarının sürdüğü, adli tıp kurumunun yaptığı DNA incelemelerinde Güney ile eşleşen bir örneğe rastlanmadığı bildirildi.
Bu önlenebilir ölümler, ülke genelinde öfkeye ve protestolara yol açtı. Salı günü Aliağa’da, İstanbul’un Şişli ve Zeytinburnu ilçelerinde, Ankara’da, Bursa’da, Aydın ve Adana ile Balıkesir’in Edremit ilçesinde protestolar ve basın açıklamaları düzenlendi. İstanbul Üniversitesi’nde ve Ankara’daki ODTÜ’de de öğrenciler HABAŞ işçileri için yürüdü. Ölen işçiler için kitlesel cenaze törenleri düzenlendi.
Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı, aralarında şirketin yönetim kurulu başkanı Mehmet Rüştü Başaran’ın da bulunduğu 11 kişiyi gözaltına aldı ve fabrikada üretimi durdurdu. Gözaltı listesinde fabrika müdürü, çelikhane müdürü, mekanik bakım şefi ve vinç bakım mühendisi de var.
Forbes’un en zengin Türkler listesindeki bir patronun gözaltına alınması, hükümet tarafından adaletin işlediğinin kanıtı olarak sunuluyor. Ancak Türkiye’deki iş cinayetlerinin geçmişi, gözaltı ile ceza arasındaki uçurumun ne kadar derin olduğunu gösteriyor. 301 madencinin öldüğü Soma’da Soma Holding Yönetim Kurulu Başkanı Alp Gürkan beraat etmişti. HABAŞ’ta 2020’de yüksekten düşerek ölen Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında şirket yüzde 70 asli kusurlu bulundu ama hiçbir yönetici cezaevine girmedi. Gözaltılar, öfkeyi yatıştırmaya ve sorumluluğu birkaç bireye yüklemeye yönelik bir manevra işlevi görüyor.
Ölen işçilerin yakınlarının anlattıkları, bu katliamın bir “kaza” olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Patlamada ölen Ferhat Maraşlı’nın babası Nihat Maraşlı BirGün’e şöyle konuştu: “Ateşin içinde çalışıyordu oğlum. Kaç kez çık dedim. Kabul etmedi. ‘Borcum bitsin çıkacağım’ diyordu. Çıkamadı, borcu böyle bitti.”
Bu sözler, milyonlarca işçiyi ölümcül işlerde tutan görünmez zincirlere işaret ediyor: borç, geçim sıkıntısı, düşük ücret ve işsiz kalma korkusu.
Can veren bir diğer işçi, ardında acılı bir eş ve üç çocuk bırakan Özcan Efe’nin (42) cenaze törenine katılan çocukluk arkadaşı Sami Akar, Ege’de Sonsöz gazetesine, Efe’nin çok dürüst ve temiz bir insan olduğunu belirtip şunları ekledi: “Paraya ihtiyacı olduğu için, maaşının piyasadaki şartlara göre biraz daha iyi olmasından kaynaklı orada çalışmayı tercih etti. 1 hafta önce ağabeyine 'İş çok ağır, ben yapamıyorum, işi bırakacağım' demiş. Biraz daha idare edip oradan gelecek tazminatla Menemen'de küçük bir ev almak istiyordu.”
Ölenlerin bir kısmı fabrikada işe daha yeni başlamıştı. Abdülkadir Kınacı’nın kardeşi Bayram Kınacı, “4 gün önce demir çelik fabrikasında bu işe başlamıştı,” dedi. Göksel Ünaldı’nın çocuğu ise şu soruyu sordu: “Babamın işteki ilk günüydü, kazan bakımında temizlik yapıyormuş. İki saatlik işçi orada çalıştırılır mı?”
Mühendis Kadir Kaan Özçelik’in (25) kız kardeşi Şeval Özçelik, ağabeyinin daha önce bir iş kazasında yaralandığını ve iş arkadaşlarının ağabeyine “Eğer iş kazası dersen seni işten atarlar, seninle uğraşırlar” dediğini anlattı. Ailelere ölüm haberinin bile çok geç verildiğini söyleyen Özçelik, “Benim abimin öldüğünü bize akşama kadar söylemediler. Gidin bulun diyorlar. Benim abim çöp mü? Çöp gibi kenara neden atıyorsunuz?”
Özçelik şunları ekliyordu: “Abimin ne kadar süredir morgda yattığını bilmiyorum. Çünkü aslında ne zaman öldüğünü de bilmiyorum. Kıymetli valimiz ölen kişileri söylemek yerine özel aracıyla gezip gitti, benim abim bir ceset torbasındayken. Bir sürü sorumlu var ortada. Ben sizleri rahat uyutmayacağım.”
9 Kasım’daki işçi katliamı, fabrikada üç hafta içindeki üçüncü ölümlü olaydı. Taşeron işçi Hakan Doğan 21 Ekim’de, Eyüp Eğinli ise 5 Kasım’da aynı fabrikada hayatını kaybetti. Bunlara rağmen fabrikadaki Türk Metal sendikası, güvenli çalışma koşulları sağlanana kadar üretimin durdurulması çağrısı yapmak şöyle dursun, hiçbir şey yapmadı. Doğan ve Eğinli dahil, 9 Kasım’dan önceki on yılda HABAŞ’ta en az 11 işçi ölmüştü.
Evrensel gazetesi, katliamın arka planındaki cezasızlık çarkının bir halkasını gündeme getirdi. Gazete 8 Ağustos 2025’te HABAŞ’ın işçi ücretlerinden yüzde 33 kesinti yaptığını manşetten duyurmuştu. Beş gün sonra, 13 Ağustos gecesi, gazetenin Alsancak’taki İzmir bürosu kurşunlandı.
Evrensel’in HABAŞ’taki katliamın ardından yaptığı habere göre, saldırganın telefon kayıtlarında en yoğun görüştüğü kişilerden biri, HABAŞ’a işçi servisi taşımacılığı yapan bir ailenin üyesiydi. Ancak savcılık, azmettiricilere yönelik suç duyurusunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Olay “mala zarar verme” olarak ele alındı ve tutuklu sanık ikinci duruşmada tahliye edildi.
Bu saldırıdan on beş ay sonra, aynı fabrikada en az 19 işçi gerekli önlemler alınmadığı için öldü. HABAŞ’taki dizginsiz sömürüyü açığa vuran bir haber yapanlar kurşunlarla tehdit edilirken, şirket ile onu koruyan devlet aygıtı, işçilerin hayatını tehlikeye atmaya devam etti.
Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan, saha ziyaretinde “İşletmede daha önce ciddi bir sıkıntı belirlenmemişti ancak bu kazayla ilgili başmüfettişimizi görevlendirdik,” diyerek şirketin ve onu denetlemekle yükümlü resmî kurumların bir sorumluluğu olmadığını ima etti. Bu arada, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile faşist Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ise HABAŞ’taki ölümlerin araştırılmasına yönelik Meclis önergesini reddetti.
Aliağa Sulh Ceza Hakimliği, Anayasa’nın düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ile basın hürriyeti maddelerini ihlal eden bir kararla, olayla ilgili yayın yasağı getirdi. Hastane önünde işçi yakınlarına “Buna kader demeyelim” diye seslenen Ege İşçi Birliği sözcüleri Yücel Memiş ve Sonay Tezcan, “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” iddiasıyla gözaltına alındı.
Fabrikada yetkili olan Türk Metal, yaklaşık 300 bin üyesiyle ülkedeki ve işkolundaki en büyük sendika konumunda. Birçok önemli fabrikada şirket yönetiminin güvenilir ortağı ve işgücü polisi olarak görülen bu sendikal aygıt Facebook’tan “HABAŞ Demir Çelik fabrikasında meydana gelen patlamada hayatını kaybeden emekçi kardeşlerimize Allah’tan rahmet, ailelerine, yakınlarına ve camiamıza başsağlığı ve sabır, yaralılarımıza acil şifalar diliyoruz,” açıklamasını yapmakla yetindi.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 2023 rakamlarına göre, dünyada her yıl 330.000 dolayında işçi doğrudan “iş kazaları”nda can veriyor. İSİG Meclisi’nin verilerine göre, Türkiye’de 2026’nın ilk on ayında en az 1.930 işçi çalışırken hayatını kaybetti. 2025 yılında işyerinde ölen işçi sayısı en az 2.105’ti.
Mart 2025’te International Journal of Engineering Research and Development’te yayımlanan bir makale, “Türkiye’de iş kazalarının yaygın olduğu beş farklı sektörde 2012-2022 yılları arasında meydana gelen kazaları” karşılaştırdı ve bunları “Avrupa Birliği (AB) ve AB’nin gelişmiş ve gelişmekte olan bazı üye ülkeleri” ile kıyasladı. Buna göre, “Türkiye’de, 27 AB üyesi ülkenin ortalamasından beş kat, AB üyesi ülkeler arasında lokomotif ülke olan Almanya'dan ise on kat daha fazla işçi hayatını kaybetmektedir.”
HABAŞ’taki ölümler, 2014’te Soma’da 301 madencinin öldüğü büyük faciadan sonra aralıksız devam eden önlenebilir işçi ölümleri dalgasının bir parçasıdır. Hükümetin ve sendikal aygıtın yardımıyla şirketler tarafından işçilere ölümcül çalışma koşullarının dayatılmasının arkasında, özel kâr ve servet birikimine dayanan kapitalist sistem bulunmaktadır. Bu, iş cinayetlerine son verme mücadelesinin esasen bir sınıf mücadelesi ve iktidar sorunu olduğunun altını çizmektedir.
HABAŞ işçileri, ölen arkadaşları için adaleti sağlama mücadelesinde öne çıkarak şirket yanlısı sendikadan bağımsız ve kendi seçtikleri işçilerden oluşan bir taban komitesi kurmalıdır. Bu komite, güvendikleri mühendis, hekim ve hukukçularla birlikte kendi bağımsız soruşturmasını yürütmelidir. Bu mücadelede HABAŞ işçilerinin müttefikleri, Aliağa’da, ülke genelinde ve uluslararası ölçekte onlarla dayanışma içinde olan işçilerdir.