İzmir’in Aliağa ilçesinde yaklaşık 2 bin işçinin çalıştığı HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım Pazartesi günü saat 11.45 sularında meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangında en az 17 işçi öldü, biri ağır 12 işçi yaralandı.
İzmir Valisi Süleyman Elban’ın açıklamasına göre, çelikhanede kazan değişimi yapılırken tavan vinci düştü ve malzemeler ark ocağına isabet etti. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan ise ilk incelemelere dayanarak düşen yükün doğalgaz ve oksijen hatlarını kopardığını açıkladı. Vali, bakım çalışması nedeniyle 300’ü aşkın işçiden yaklaşık 20’sinin o sırada orada bulunduğunu söyledi.
Anadolu Ajansı’na konuşan bir görgü tanığı, “Sanki yer kabuğu altımızdan kaydı, ben deprem zannettim,” dedi.
Aliağa Sulh Ceza Hakimliği, başsavcılığın talebi üzerine, soruşturma tamamlanana kadar olaya ilişkin her türlü haber, röportaj, eleştiri ve yorumu yasakladı. Yaralıların götürüldüğü Aliağa Devlet Hastanesi’nin çevresi çevik kuvvetle kuşatıldı. Hastane önünde açıklama yapmak isteyen Ege İşçi Birliği sözcüleri Yücel Memiş ve Sonay Tezcan gözaltına alındı. Devlet, katliamı protesto edenlere karşı katliamın sorumlularına olduğundan çok daha hızlı davrandı. Daha sonra Menemen Cumhuriyet Başsavcılığının olayı soruşturmak üzere görevlendirdiği savcılar HABAŞ’taki faciayla ilgili altı kişiyi gözaltına aldırdı ancak kimlikleri ve görevleri açıklanmadı.
Bu bir kaza değil, Friedrich Engels’in 1845’te İngiliz işçi sınıfının durumunu incelerken kullandığı kavramla bir “sosyal cinayet”tir. Bunun sorumluları resmi makamlar, HABAŞ şirketi ve fabrikadaki tehlikeli koşullara göz yuman Türk Metal sendikasıdır.
Soma’dan Amasra’ya, Dilovası’ndan Aliağa’ya uzanan felaketler zinciri şu gerçeği göstermektedir: Üretim özel kâr ve servet birikimi için yapıldığı ve işçi sınıfının demokratik denetimi altında olmadığı sürece, kapitalist oligarşi ve kontrolü altındaki devlet işçilerin canını bir maliyet kalemi olarak görmeye devam edecek ve iş cinayetleri son bulmayacaktır.
Patlama, uzun bir ihmaller zincirinin son halkasıdır. Evrensel’e konuşan İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, fabrikadan gelen ilk bilgilere göre potayı indiren vincin bir doğalgaz borusuna çarptığını aktardı. Ancak İpek’in de vurguladığı gibi, mesele bir vinç operatörünün hatasına indirgenemez. Ağır yüklerin sürekli taşındığı bir çelikhanede gaz hatlarının güzergahı ve darbelere karşı neden korunmadığı, acil kesme sistemlerinin bulunup bulunmadığı ve varsa neden devreye girmediği yanıtlanması gereken asıl sorulardır. Sorumluluğu en alttaki işçinin sırtına yükleme girişimi şimdiden başlamıştır.
Türkiye’nin en büyük demir çelik fabrikalarından biri olan HABAŞ’ta işçiler yıllardır üretim aksamasın diye bakım ve revizyonların ertelendiğini, arızaların geçici çözümlerle kapatıldığını, eskimiş ekipmanla yeni hatlar kurulduğunu söylüyordu. Şirket yönetimi de tehlikeyi biliyordu. Evrensel’in incelediği HABAŞ’ın 2025 sürdürülebilirlik raporu, kayıp günlü iş kazalarının bir yılda 147’den 229’a, yani yaklaşık yüzde 56 arttığını; taşeron işçilerde ise 38’den 83’e, yüzde 118 yükseldiğini kayda geçiriyor. Rapor sıkışma, aşırı sıcak ve düşmeyi ağır yaralanma riskleri arasında sayıyor, çelikhanede basınç senaryolarından söz ediyor. Bu tabloya rağmen Bakan Işıkhan, işletmede daha önce “ciddi bir sıkıntı” saptanmadığını ileri sürdü. Bu, denetimin ya hiç yapılmadığının ya da kâğıt üzerinde kaldığının itirafıdır.
Aynı habere göre HABAŞ’ta 9 Kasım’dan önceki on yılda en az 11 işçi ölmüştü; bunların beşi taşeron, ikisi stajyerdi. Son patlamayla bu sayı 28’e yükseldi. Patlamadan yalnızca dört gün önce, 5 Kasım’da, 20 yaşındaki taşeron işçi Eyüp Eğinli şişirilen bir iş makinesi lastiğinin patlamasıyla, 21 Ekim’de ise 55 yaşındaki taşeron işçi Hakan Doğan sekiz metreden düşerek hayatını kaybetmişti. 2019’da devrilen bir potadan yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına yayılmış, Eylül 2025’te çelikhane ocağındaki bir patlamada yedi işçi yaralanmıştı.
Bunların hiçbiri patronlar için ciddi bir yaptırıma dönüşmedi. 2020’de yüksekten düşerek ölen Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında mahkeme HABAŞ’ı yüzde 70 asli kusurlu buldu; tek bir yönetici cezaevine girmedi. Aynı yıl şirketin limanında denize düşerek ölen taşeron işçi Raif Çatan’ın davasında sanıklar 2 yıl 6’şar aylık hapis cezalarıyla kurtuldu.
Aynı dönemde şirketin serveti katlandı. Şirket verilerine göre HABAŞ 2025’te 145 milyar lira net satış yaptı; bunun yalnızca yüzde 2’si işçi giderlerine ayrıldı. Şirket aynı yıl devletten 18,2 milyar liralık teşvik ve vergi indirimi aldı, ihracatını 1,2 milyar dolara çıkardı. Patron Mehmet Rüştü Başaran’ın servetinin yaklaşık 1 milyar dolar olduğu belirtiliyor.
HABAŞ, Türkiye’deki genel durumun yoğunlaşmış bir ifadesidir. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin verilerine göre 2026’nın ilk dokuz ayında en az 1.736 işçi çalışırken hayatını kaybetti; bu, günde ortalama altıdan fazla ölüm demektir. Meclis, kayıt tutmaya başladığı 2013’ten bu yana ilk kez beş ay üst üste 200’ü aşan ölüm saptadı.
Türk-İş konfederasyonuna bağlı Türk Metal Sendikası, katliam karşısında rahmet dilemekle yetindi. Türkiye’deki en büyük sendika olan Türk Metal, işçilerin arkasından şirketlerle düşük zamlı sözleşmeler imzalayan, işçi öfkesini bastıran ve devletle iç içe geçmiş bürokratik bir aygıttır. Üç hafta içinde üç iş cinayetinin yaşandığı bir fabrikada bırakın üretimi durdurmayı, tek bir protesto çağrısı bile yapmayan bir aygıt, işçilerin değil, şirketlerin çıkarlarını korumak için vardır.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kabine toplantısının ardından yaptığı açıklamaya HABAŞ’taki patlamayla başladı ve kimin ihmali varsa ortaya çıkarılacağını öne sürdü. Erdoğan hemen ardından, 17 Eylül’den bu yana hükümeti sarsan fon skandalına geçerek vatandaşlardan hükümete güvenmeye devam etmelerini istedi. Güven talep edilen hükümetin eski Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Fatma Betül Sayan, fon vurgunundaki inkâr edilemez yolsuzluğu nedeniyle geçtiğimiz hafta tutuklanmıştı.
Erdoğan’ın konuşması, egemen sınıfın asıl kaygısını gösteriyor: Finansal spekülasyonun, yoksullaşmanın ve toplumsal eşitsizliğin biriktirdiği toplumsal öfkenin, HABAŞ katliamı gibi tetikleyici olaylarla kitlesel bir işçi sınıfı hareketine yol açması. Erdoğan, 2014’te 301 madencinin öldüğü Soma’da bu tür olayların “olağan” olduğunu ve işin “fıtratında” bulunduğunu söylediğinde ülke genelinde patlayan kitlesel öfkeyi unutmuş değildir.
Hükümetin “sorumlulardan hesap sorulacağı” iddiasıyla ilgili deneyim açıktır: Bu tür soruşturmalarda yargılananlar çoğunlukla orta kademe yöneticiler, şefler ve teknik personeldir; patronlar ve hükümete kadar uzanan yetkililer ise neredeyse hiç ceza almadan kurtulur. Soma Holding’in sahibi Alp Gürkan hiç tutuklanmadı ve beraat etti. Yönetim kurulu başkanı olan oğlu Can Gürkan’ın 20 yıllık hapis cezası ise infaz düzenlemeleriyle fiilen yaklaşık yedi yıla indi; bu, ölen her madenci için yalnızca sekiz gün demekti. Soma faciasının sorumlularından hiçbiri bugün cezaevinde değil. HABAŞ’taki son katliamdaki gözaltılar ve olası tutuklamalar, toplumsal öfkeyi yatıştırmanın ve sömürü çarklarının aynı şekilde dönmesini sağlamanın bir aracıdır.
HABAŞ işçileri, aileleri ve onların acısını ve öfkesini paylaşan Türkiye ve dünya genelindeki işçiler, bu katliamın da üzerinin örtülmesine karşı çıkmalıdır. Bunun için işçilerin, sendika bürokrasisinden bağımsız, kendi seçtikleri ve güvendikleri işçilerden oluşan taban komiteleri kurması gerekiyor. Bu komiteler, güvendikleri iş güvenliği uzmanları, mühendisler, hekimlerle ve hukukçular ile birlikte bağımsız bir işçi soruşturması başlatmalı; şirketin tüm risk değerlendirmelerine, bakım kayıtlarına ve resmi denetim raporlarına erişim talep etmelidir.
İş güvenliği koşulları işçilerin denetiminde sağlanana kadar tehlikeli bölümlerde ücret kesintisi olmaksızın üretim durdurulmalı; taşeron sistemi kaldırılmalı, tüm işçiler kadroya alınmalıdır.
Bu mücadele, tek bir fabrika ile sınırlı kalmamalıdır. Aliağa petro-kimya, metal, gemi inşa-onarım sektörleri başta olmak üzere büyük bir işçi havzasıdır ve son yıllarda Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu olan Türkiye Petrol Rafinerileri (TÜPRAŞ) işçileri ile gemi-söküm işçilerinin önemli mücadelelerine sahne olmuştur. Aliağa’daki Smart Solar fabrikasındaki işçilerin mücadelesi devam etmektedir. Aliağa çapında bir örgütlenme, ülkenin dört bir yanında ve başka yerlerdeki işçilere ilham verecek ve yol gösterecektir.
Taban Komitelerinin Uluslararası İşçi İttifakı (TK-Uİİ), bu birliği örgütlemenin çerçevesini sunuyor. İşçilerin yaşamı ve refahı ancak üretimin özel kâr değil toplumsal ihtiyaçlar için örgütlendiği küresel bir sosyalist toplum uğruna mücadeleyle güvence altına alınabilir. Bu mücadelenin araçları olarak taban komiteleri inşa etmek için bizimle iletişime geçin.