Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı COP31, 9 Kasım’da Türkiye’nin Akdeniz kıyısındaki turizm başkenti Antalya’da başladı.
Konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek. Başkanlığı Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütüyor. Müzakereleri ise Avustralya’nın İklim ve Enerji Bakanı Chris Bowen yönetiyor.
Kurum, “Bu, dünyanın 1,5 derecelik hedefi aşacağının makul bir şüphenin ötesinde açık olduğu ilk COP’tur,” dedi ama yine de onu “pusula” ilan etti. 1,5 derecelik hedef, bağlayıcı olmayan ve hiçbir yaptırıma tabi olmayan ulusal taahhütlere dayanan 2015 Paris Anlaşması’yla belirlenmişti.
Kurum, yeni hedefler koymak yerine mevcut taahhütlerin “uygulanmasına” odaklanacaklarını duyurdu. Ev sahipleri zirveyi “Uygulama COP’u” diye pazarlıyor. Oysa Antalya’da uygulanacak olan, otuz yıldır uygulanan politikanın ta kendisidir: Gezegenin ve milyarlarca insanın yaşamının, büyük şirketlerin ve emperyalist güçlerin kâr ve jeopolitik çıkarlarına tabi kılınması.
Zirve, Avrupa’da kavurucu sıcak hava dalgalarının, Endonezya’da orman yangınlarının ve Nepal’de yıkıcı sellerin damgasını vurduğu bir yılın ardından toplandı. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2026’yı ölçülmüş en sıcak yıllar arasına yerleştirdi.
14 Ekim’deki selde İstanbul ve Kocaeli’nde dokuz kişi hayatını kaybetti; ölenlerin çoğu, aralarında bir çocuk işçi ve bir göçmen işçinin de bulunduğu işçilerdi. Dünya Sosyalist Web Sitesi (WSWS), selin ardından, yaklaşan COP31 gibi zirvelerin emperyalist güçler ile enerji tekelleri arasındaki pazarlığa “yeşil” bir cila çekmeye ve karbon piyasaları gibi yeni kâr alanları açmaya hizmet ettiğini vurguladı.
BM Genel Sekreteri António Guterres 11 Kasım’da Liderler Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, “Acı gerçek şu ki, iklim krizi bizden daha hızlı ilerliyor. Bu yol, karşılıklı garantili yıkıma giden yoldur,” dedi. Guterres, mevcut ulusal planlar tam uygulansa bile yüzyıl sonunda gezegenin 2,5°C’nin üzerinde ısınmaya gittiğini hatırlattı.
Somut bir karşılaştırma yapan Guterres, dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kazandığını, Kayıp ve Zarar Fonu’nda ise yalnızca 600 milyon dolar bulunduğunu belirtti; bu, söz konusu şirketlerin 14 saatlik kârına denk. Reuters’ın aktardığına göre Exxon Mobil, Chevron, BP ve Shell, şubat sonunda İran’a karşı savaşın başlamasından bu yana olağanüstü kârlar açıkladı.
BM şefinin çözüm önerisi, hükümetlere “olağanüstü kârlar”ı vergilendirmeleri şeklindeki iflas etmiş perspektif oldu. Gerçek şu ki, her yerde hükümetleri kontrol eden kapitalist oligarşiler kendi kendilerini vergilendirmeyecekler; onlar yeniden silahlanmayı ve devlet borçlarını işçi sınıfına şiddetli bir sosyal saldırıyla finanse etmeye kararlılar. Avrupa’dan dünyanın birçok yerine gençlerin ve işçilerin sokağa çıkmasının arkasında bu sınıf mücadelesi yatıyor.
Guterres 9 Kasım’daki açılışta liderleri “ciddi olmaya” çağırmıştı. Ama “ciddiyetin” neye benzediği hemen görüldü: Afrika ülkelerinin uyum finansmanını üçe katlamayı öngören gündem maddesi Avrupa Birliği’nin (AB) itirazıyla gündeme alınmadı. BM’ye göre tüm gelişmekte olan ülkelerin uyum için 2035’e kadar yılda 305 milyar dolara, yani bugün aldıklarının yaklaşık on katına ihtiyacı var. Kıdemli bir AB yetkilisi ise zirveden önce yeni taahhütler için “siyasi irade olmayacağını” açıkça söylemişti.
Sunulan finansmanın büyük bölümü hibe değil, kredidir. Oxfam ve CARE’e göre gelişmekte olan ülkeler aldıkları her 5 dolar için yaklaşık 7 dolar geri ödüyor. Emperyalist merkezlerin yarattığı felaketin faturası, faiziyle birlikte yoksul ülkelerin işçilerine ve köylülerine kesilmektedir.
Önceki zirveler, bu kritik küresel meselenin ne kadar ciddiye alındığını ev sahiplerinin seçimiyle bile göstermişti. Dubai’deki COP28’e ADNOC’un CEO’su Sultan El Caber, Bakü’deki COP29’a ise devlet petrol şirketi SOCAR’ın eski yöneticisi Muhtar Babayev başkanlık etti. WSWS, Bakü zirvesini “iklim değişikliği ve kitlesel ölümün normalleştirilmesi” olarak nitelemiş, nihai metni “bir başka boş anlaşma” diye tanımlamıştı. Geçen yıl Belém’deki COP30’un açılışında ve sonrasında belirtildiği gibi, liderlerin önemli bir kısmı zirveye gelmedi; fosil yakıt lobisi ise yaklaşık 1.600 kişiyle Brezilya dışındaki en kalabalık heyeti oluşturdu. Nihai metin fosil yakıtların adını bile anmadı ve 80’den fazla ülkenin desteklediği “yol haritası” gönüllülük esasına itildi.
Dünyanın en büyük ikinci emisyon kaynağı ülke olan Amerika Birleşik Devletleri ise Antalya’da yok. Trump yönetimi ülkeyi Paris Anlaşması’ndan ikinci kez çekti ve COP31’e tek bir yetkili bile göndermedi. Demokratlar bir Kongre heyetiyle geldiler. Ancak Paris Anlaşması’nı imzalayan Obama yönetimi de anlaşmaya geri dönen Biden yönetimi de petrol ve kaya gazı üretimini rekor düzeylere çıkardı.
Türk burjuvazisinin en büyük grupları zirvenin vitrininde yer alıyor; Koç Holding “Küresel İş Ortağı”, Sabancı Holding “Elektrifikasyon Ortağı”, Cengiz Holding ise sponsorlar arasında. Limak, IC Holding, Rönesans ve Sinpaş “iklim destekçileri” listesinin başında. Kömür santrali işleten, yeni maden ve santral planlayan holdingler Antalya’da “iklim ortağı” unvanıyla ağırlanırken, sponsorlar arasında inşaat tekellerinin, büyük enerji ve emlak şirketlerinin yanı sıra bankalar da var. Garanti BBVA “küresel bankacılık ortağı” unvanıyla orada.
Bu “iklim ortaklarının” sicili açıktır. Cengiz Holding, Çanakkale Karabiga’da 1.320 megavatlık ithal kömürlü santral işletiyor ve 1.050 megavatlık yeni bir ünite için ÇED süreci başlattı. Limak ile IC, Muğla’daki Yeniköy-Kemerköy linyit santrallerinin ortakları ve Akbelen Ormanı’nın kömür madeni için yok edilmesinin sorumluları. Danıştay, ekim ayında acele kamulaştırmaya karşı açılan iptal davasını reddetti. Climate Home News’in haberine göre, Koç Holding ve kontrolündeki petrol rafinerisi Tüpraş da 2025’te kendi operasyonlarından kaynaklanan emisyonlar için 2030 azaltım hedeflerini yüzde 27’den yüzde 20’ye indirdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirvenin açıldığı 9 Kasım’da, Şırnak’taki Gabar’da 135 milyon varil yerinde petrol potansiyeli bulunduğunu “müjdeledi”. Global Witness’a göre devlet petrol şirketi TPAO’nun gaz üretiminin 2035’te, 2025’teki 8,2 milyar metreküpten 22 milyar metreküpe, yani neredeyse üç katına çıkması bekleniyor. Ortak ev sahibi Avustralya’nın şirketleri de aynı yolda: Woodside, LNG üretimini 2032’ye kadar ikiye katlamaya; Santos ise ham petrol üretimini 2035’e kadar sekiz katına çıkarmaya hazırlanıyor.
Erdoğan, Liderler Zirvesi’nde “Bugün insanlık aşırı tüketim hırsının da etkisiyle belki de tarihinin en derin varoluş krizlerinden birini yaşıyor,” dedi. Bu varoluş krizinin nedeni “aşırı tüketim hırsı” değil, küresel ekonomiyi ve insanlığın yazgısını özel kâr ve servet birikimine tabi kılan kapitalist sistem ve onu kontrol eden oligarşilerin egemenliğidir.
Erdoğan ayrıca “Savaşlar, krizler, göçler, açlık ve yoksulluk uluslararası dayanışmaya duyulan ihtiyacı günden güne artırıyor. İnsanların yanı sıra tabiat da silahlı çatışmaların yol açtığı ağır faturayı ödüyor,” dedi. Bu sözler, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip olan, ABD emperyalizminin askeri-stratejik bir müttefikinin liderine aittir.
COP31, Doğu Avrupa’dan Ortadoğu’ya, emperyalist savaşın tırmandığı bir dönemde toplandı. ABD ile İsrail’in İran’a karşı saldırı savaşı ve uyguladığı abluka petrol fiyatlarını sarsarken, NATO güçlerinin Ukrayna üzerinden Rusya’ya karşı savaşı tırmanıyor. Avrupa hükümetleri askeri harcamaları rekor düzeylere çıkarırken, iklim finansmanı için “siyasi irade olmadığını” söylüyorlar. Dünyanın en büyük fosil yakıt tüketicileri arasında olan orduların emisyonları iklim hesaplarının büyük ölçüde dışında tutuluyor.
Antalya’daki tartışmanın büyük bölümü sponsorların şeffaflığına ya da “siyasi irade” eksikliğine odaklanıyor. Ancak sorun, kâr güdüsüne dayanan ve dünyayı rakip ulus devletlere bölen kapitalist sistemin ta kendisidir. Küresel emisyonları hızla düşürmeye yönelik adımları atmak için bilimsel ve teknik araçlar mevcuttur; uygulanmalarını engelleyen, enerjiyi, inşaatı, finansı, tüm ekonomiyi ve ulus devletleri elinde tutan kapitalist oligarşinin çıkarlarıdır.
Otuz yıllık COP deneyiminin dersi açıktır: İklim krizi, krizi yaratan kapitalist sınıfın hükümetlerine çağrı yaparak çözülemez. Enerji, inşaat ve bankacılık tekellerinin kamulaştırılarak işçi sınıfının demokratik denetimine alınması, dünya çapında üretimin kâr için değil toplumsal ihtiyaçlar için yeniden örgütlenmesi gerekiyor. Bu ise dünyanın her yerinde işçi sınıfının, sosyalist önlemleri derhal uygulamak üzere iktidarı alma mücadelesinde birleştirilip seferber edilmesini gerektiriyor.